| |
|
| |
|
 |
ARCHIWUM ARCHIDIECEZJALNE
w Poznaniu
 rchiwum zostało
założone w 1925 r., staraniem bpa Stanisława Łukomskiego,
ówczesnego sufragana
poznańskiego oraz archiwariusza diecezjalnego ks. Edmunda
Majkowskiego, jako osobna instytucja diecezjalna, rządząca
się własnymi prawami, posiadająca osobowość prawno-koscielną.
Powstawaniu tej instytucji towarzyszyła powszechna świadomość,
że rozpoczyna swoją działalność placówka kościelna o szczególnym
znaczeniu dla rozwoju nauki i kultury, tym bardziej, że była
ona pierwszą tego typu w ówczesnych granicach Państwa Polskiego.
Dokument erekcyjny wystawił abp gnieźnieński i poznański,
kardynał Edmund Dalbor, Prymas Polski, 13 X 1925 r. Ks. Arcybiskup
zwrócił się równocześnie z odezwa do duchowieństwa, zachęcając
je, by poświęciło więcej uwagi badaniu historycznej przeszłości
swoich kościołów i parafii. W myśl dokumentu erekcyjnego Archiwum
miało podlegać bezpośrednio arcybiskupowi oraz mianowanym
przez niego kuratorowi i dyrektorowi. Dyrektor miał być także,
z racji swego urzędu, konserwatorem diecezjalnym wszystkich
archiwów parafialnych i rzeczoznawcą w sprawach archiwalnych.
 a miejsce
Archiwum wybrano budynek dawnej siedziby sławnej Akademii
Lubrańskiego, który odpowiednio dostosowano architektonicznie,
do potrzeb nowopowstałej instytucji. Pierwszym dyrektorem
Archiwum został ks. Edmund Majkowski (1925 - 1933), po nim
kolejno, ks. Józef Nowacki (1933 - 1964), ks. Stefan Hain
(1964 - 1971), ks. Marian Banaszak (1971 - 1990), ks. Konrad
Lutyński (od 1991).
 początkowym
okresie kładziono znaczny nacisk na koncentracje archiwaliów,
ale po objęciu dyrekcji przez ks. prof. Nowackiego rozpoczęła
się fachowa inwentaryzacja całego zasobu, umożliwiająca korzystanie
ze zbiorów przez historyków. Archiwum, tak jak i inne polskie
instytucje naukowe, doświadczyło grozy okupacji hitlerowskiej;
już we wrześniu 1939 r. zostało opieczętowane i przeznaczone
do likwidacji. Zbiory uległy rozproszeniu, a w dużej mierze
także zniszczeniu. Na przełomie stycznia i lutego 1945 r.
około 250 dokumentów pergaminowych i co najmniej 25.000 dokumentów
papierowych z XVI - XVIII w. spłonęło w gmachu Archiwum Państwowego
dokąd zostały wywiezione przez okupanta. Zniszczeniu i rozproszeniu
uległy także bogate zbiory kartograficzne, mapy, plany, rysunki
i znaczny zbiór dawnych pieczęci od XIII w. począwszy. Trudu
rewindykacji tych rozproszonych zbiorów podjął się po wojnie
ks. prof. Nowacki, później także ks. Hain.
okresie
powojennym nastąpiła reorganizacja Archiwum. W 1964 r. wydzielono
ostatecznie, w formie odrębnej instytucji, Muzeum Archidiecezjalne,
a w 1974 r. oddzielono także zbiory biblioteczne tworząc Oddział
Rękopisów i Starodruków Biblioteki Papieskiego Wydziału Teologicznego
w Poznaniu, pozostawiając go jednak nadal w budynku i pod
zarządem dyrekcji Archiwum. Wraz z włączeniem Papieskiego
Wydziału Teologicznego do Uniwersytetu Poznańskiego, także
Biblioteka przyjęła nazwę Biblioteki Wydziału Teologicznego
Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.
 becnie w
zbiorach Archiwum znajduje się 1085 dokumentów pergaminowych,
z których najstarszy, wystawiony przez księcia Władysława
Laskonogiego pochodzi z 1231 r. Dokumentów papierowych jest
około 14.114, listów 1.078 sztuk. Bardzo obszerny jest zbiór
z okresu staropolskiego, zawierający rękopiśmienne księgi
ilustrujące działalność centralnych urzędów diecezjalnych,
których liczba wynosi 2.504 księgi. Obszerniejszy jest jeszcze
zbiór akt nowożytnych. Oprócz akt pochodzących z urzędów centralnych
znajdują się w nim także akta organizacji i stowarzyszeń kościelnych,
których centrale w okresie międzywojennym znajdowały się w
Poznaniu. Przechowuje się tu także ogromny zbiór akt parafialnych,
z których wydzielono osobny zbiór, ponad 1.700 ksiąg metrykalnych.
latach siedemdziesiątych,
gdy dyrektorem był ks. prof. Marian Banaszak, zorganizowano
w Archiwum pierwszą pracownię introligatorsko-konserwatorską.
Rozpoczęto oprawianie XIX - wiecznego zespołu akt z Kancelarii
Arcybiskupiej. Przystąpiono także do systematycznej konserwacji
najbardziej zniszczonych ksiąg staropolskich. Od 1992 r. rozpoczęto
stosować nową metodę konserwatorską przy wzmacnianiu kart
i uzupełnianiu ubytków masą papierową. Cały zbiór archiwaliów
z okresu staropolskiego został zmikrofilmowany, podobnie zbiór
ksiąg metrykalnych (łącznie stanowi to ok. 1.100 rolek). Rozpoczęto
opracowywanie informacyjnych baz komputerowych. Od 1997 r.
Archiwum posiada własną kartę w internecie, na której oprócz
najpotrzebniejszych informacji o funkcjonowaniu instytucji
znajdują się także odsyłacze do katalogu ksiąg metrykalnych.
W najbliższej przyszłości ta forma informacji będzie rozbudowywana.
.
Podstawowe publikacje dotyczące Archiwum:
- F. Lenort, Z dziejów organizacji
i zasobu Archiwum Archidiecezjalnego w Poznaniu. ABMK
15(1967) s. 5 - 90;
- M. Banaszak, F. Lenort, Archiwum Archidiecezjalne
w Poznaniu, w: Dzieje Poznania i Województwa Poznańskiego
w granicach z 1974 r. Informator o materiałach archiwalnych,
t. 2 pod. red. C. Skopowskiego. Warszawa 1982 s. 237-487;
- J. Nowacki, Dzieje Archidiecezji Poznańskiej,
t. 2: Archidiecezja Poznańska w granicach historycznych
i jej ustrój . Poznań 1964 s. 233 - 235.
- K. Lutyński, Dopływ materiałów archiwalnych
z centralnych agend diecezji do archiwum diecezjalnego oraz
nabytki. ABMK 62(1993) s. 42.
- Tenże, Profilaktyka i konserwacja
archiwaliów w Archiwum Archidiecezjalnym w Poznaniu.
"Poznański Rocznik Archiwalno-Historyczny" 4(1996)
s. 31 - 33.
 |
|
