Edyta Stein - praca magisterska

Uwaga! Pracę magisterską publikuję bez wykazu skrótów, bibliografii i przypisów!


ROZDZIAŁ I

ZADOŚĆUCZYNIENIE W OFIARACH STAREGO PRZYMIERZA

Pierwszy rozdział niniejszej pracy ma na celu ukazanie motywu ekspiacji występującego w ofiarach Starego Przymierza. Na początku zostanie ukazany sposób rozumienia ofiary w Starym Prawie. Dla lepszego ujęcia motywu zadośćuczynienia przedstawiony zostanie także podział ofiar, gdyż duża ilość i różnorodność motywów ich składania wymaga pewnego usystematyzowania dla zrozumienia pełniejszego obrazu panoramy ofiar.

§1. POJĘCIE OFIARY W STARYM PRZYMIERZU

Można powiedzieć, że pojęcie ofiary jest tak stare jak religia. Ofiara to jeden z dwóch – obok modlitwy – aktów, które można spotkać we wszystkich religiach historycznych i współczesnych. Ofiara zawsze wyraża stosunek zależności pomiędzy człowiekiem a sacrum. Człowiek uznaje wielkość sacrum, a w konsekwencji dostrzega swoją małość i zależnośc od niego. Ofiary już u ludów pierwotnych rozumiane były w uproszczeniu jako podarunki dawane duszom ubóstwionym lub bogom, w celu zjednania sobie ich przychylności. Ofiara była więc zawsze nierozerwalnie złączona z życiem człowieka. U wszytskich ludów ofiary połączone z prośbami były elementem pozyskania łask od istot przewyższających człowieka. Był to więc sposób wyrażania wiary człowieka w potęgę Boga. W ogromnej większości religii człowiek odczytywał swoją relację do Boga poprzez pryzmat otaczającego go świata. Świat bowiem odbierany jest przez człowieka jako przeogromny, wspaniały dar Boga (Istoty Najwyższej). Człowiek pragnie podziękować za wszystko czym został obdarowany. Chce dziękować również za dar życia, zdrowie, pożywienie i piękno. Podziękowanie człowieka religijnego zawiera się w składanej Bogu ofierze dziękczynnej.

Ofiara składana jest zawsze przez upoważnioną do tego osobę. Osoba ta reprezentując całą wspólnotę przekształca w kultowym obrzędzie rzecz materialną w taki sposób, że zostaje ona wycofana ze świeckiego użycia i włączona w sferę „tego co święte”. Od tej chwili staje się ona wyłączną własnością Boga. Jednocześnie przyjęta przez Boga, staje się znakiem, że chce On w swej łasce włączyć się do wspólnoty ludzkiej. Trzeba jednak pamiętać, że ofiarowanie Bogu dóbr zewnętrznych jest symbolem, znakiem i zastępstwem daru z siebie. O wiele łatwiejsze oczywiście jest złożenie daru ze zwierząt lub zboża, niż z samego siebie. Tak więc funkcją ofiary jest uczenie i prowadzenie do darowania osoby ofiarodawcy, osobie „Ty” transcendentnego. W ten sposób zawiązuje się na gruncie ofiary relacja pomiędzy człowiekiem (ofiarodawcą), a Bogiem (przyjmującym ofiarę).

Ofiary składane w Izraelu w porównaniu do ofiar składanych bogom w religiach ludów sąsiednich jedynie odróżniał monoteizm oraz zobowiązanie płynące z przymierza. Ofiary Izraelitów były wspomnieniem zawartego przymierza pomiędzy Bogiem i narodem (Rdz 9, 1-12; 15 i 17, i 19). Jednocześnie były formą odnawiania tegoż przymierza. Tak więc ofiara była odpowiedzią na miłość Boga oraz wyrażaniem za nią wdzięczności.

W Starym Testamencie ofiarowywano Bogu pierwociny ziemi, bydła i chleba (Wj 13, 2; 23, 19; Kpł 23, 20). Do Boga należeli także pierworodni synowie rodzin (Wj 22, 28). Stary Testament zabraniał jednak składania ofiar z ludzi (Pwt 12, 31; 18, 10; Jr 7, 31). Bóg miał prawo żądać od człowieka najwyższego poświęcenia (np. Ofiara Izaaka w Rdz 22), lecz nie pragnął nigdy śmierci człowieka.

Stary Testament ukazuje ogromną wagę i powszechność ofiar składanych w Izraelu. Były one nieodłącznym elementem historii świętej. Najwięcej jednak miejsca poświęcono ofiarom w tekstach kapłańskich, a zwłaszcza w Księdze Wyjścia oraz Kapłańskiej.

Oczywiście ofiary i ich ryt ulegały pewnym modyfikacjom w ciągu całej starotestamentalnej historii Izarela. Stąd opisy ofiar zawarte w Biblii różnią się między sobą. Składanie ofiar cechowała początkowo prostota właściwa ludom koczowniczym. Ołtarze budowano z ziemi, a ojciec rodu modląc się składał w ofierze zwierzęta i płody rolne. Tenże ojciec rodu wtawiał się za członkami wspólnoty i pośredniczył między Bogiem i ludźmi. Funkcję tę przejęli za czasów Mojżesza kapłani, a w czasach Jozjasza miejscem składania ofiar została Świątynia Jerozolimska. Z biegiem czasu ofiary stawały się bardziej urozmaicone, Izrael wzbogacał je dziedzictwem kulturowym innych ludów, dostosowując o własnego rytuału ofiarniczego. Wybierana spośród ludu grupa kapłanów miała zawsze w Izraelu dwa podstawowe zadania, które były wyrazem pośrednictwa między Bogiem i ludźmi. Te zadania to podawanie wiernym prawd religijnych oraz składanie ofiar.

Najważniejszym dokumentem, a jednocześnie najdokładniejszym spisanym zbiorem ofiar i przepisów ich składania jest tzw. tora ofiar (Kpł 1-7).

Prawo rozróżniało ofiary z pokarmów (mąki, oleju i wina) i zwierząt, ofiary pitne i kadzielne, całopalne, pojednania, ofiary za grzechy i inne. Niektórzy jednak prorocy zaczęli występować przeciwko składaniu ofiar rzeczowych. Często bowiem rytm ten stawał się formalizmem pozbawionym odpowiedniej postawy moralnej ofiarników. Jeremiasz, Ezechiel i Zachariasz, to główni krytycy ofiarniczego formalizmu kapłanów i ludu. Ci prorocy sami byli kapłanami, a więc dostrzegali ten problem od strony wewnętrznej sprawowania kultu. Widzieli doskonale, że dla wielu ówczesnych kapłanów, ich funkcja jest jedynie źródłem utrzymania i dlatego zbyt często jest wykonywana zawodowo. Poza tym kapłani byli zbyt konserwatywni i ślepo przywiązani do tradycji. To główne powody, które doprowadziły w pewnym momencie historii, do żądania powrotu ku pełnej konsekwencji wobec moralnych nakazów Przymierza. Skuteczność składanych ofiar była zawsze uzależniona od usposobienia uczestników obrzędu. A tymczasem ryt stawał się czystym formalizmem i bezdusznie sprawowanym kultem.

Dostrzec więc można swoistą ewolucję w pojmowaniu i sprawowaniu kultu ofiarniczego w starotestamentalnym Izraelu. Pierwszym jej etapem było składanie ofiar w bardzo prostych obrzędach. Polegały one głownie na spaleniu płodów rolnych lub zabitych zwierząt (por. Rdz 4, 3-5; 8, 20) na miejscach związanych z przeżyciem religijnym. Drugim etapem tej ewolucji był bardzo rozbudowany kult za czasów świetności świątyni. Charakteryzował się on dużą ilością ofiar oraz wielością obrzędów towarzyszących ich składaniu. Trzeci etap miał miejsce dzięki ożywionej działalności prorockiej. Prorocy ukazywali w swym nauczaniu zarys ofiary wewnętrznej. Nowej ofiary, którą miało przynieść Nowe Przymierze w osobie, działaniu i ofierze Jezusa Chrystusa. Inność i wielkość tej ofiary zostanie ukazana w drugim rozdziale niniejszej pracy.


Jesteś na stronie 2.
Przejdź do strony: