Edyta Stein - praca magisterska

Uwaga! Pracę magisterską publikuję bez wykazu skrótów, bibliografii i przypisów!


§ 2. OFIARY STAREGO PRZYMIERZA W KONTEKŚCIE EKSPIACJI

Mówiąc o ofiarach, przyjęty został w niniejszej pracy jako źródłowy do wszytskich podziałów tekst tak zwanej Tory Ofiar, czyli Kpł 1-7. Jest to niewątpliwie najdokładniejszy zbiór przepisów dotyczących ofiar w Starym Przymierzu.

Dokonanie jednoznacznego szczegółowego podziału ofiar występujących w Starym Przymierzu jest bardzo utrudnione. Wielu autorów przyjmuje różnorakie kryteria podziału. Łach dzieli te ofiary na cztery grupy. Jest to ofiara ola, ofiara zebach szelamim, ofiara mincha oraz ofiara chattat i aszam. Natomiast Wypych stosując odmienne nieco kryteria podaje jako podstawowy inny podział ofiar. Według niego ofiary starotestamentalne dzieliły się na sześć grup. Były to: ofiara ola (całopalenia), ofiara zebach (wspólnoty), ofiara szelamim (zjednoczenia), ofiara zebach szelamim (wspólnoty, zjednoczenia), ofiara mincha (bezkrwawa, pokarmowa), ofiara hattat i aszam (przebłagalna). Różnica w tych obu podziałach występuje w przypadku ofiary zebach i szelamim.

Warto także zauważyć podział ofiar dokonany przez G. Von Rada. Pryjął on do podziału szczegółowego wiele kryteriów jednocześnie, co spowodowało rozbudowanie tego podziału. Wyszczególnia on ofiary całopalne, biesiadne, Aarona, doroczne, krwawe, kultowe, materialne, państwowe, pierworodnych, pojednania, pokarmowe, przebłagania, rodzinne, za grzechy, zbawcze. Dla usystematyzowania pracy konieczne jest przyjęcie jednego z podziałów jako główny do niniejszej pracy. Najodpowiedniejszym wydaje się przyjęcie za taki podział dokonany przez Wypycha.

OFIARA CAŁOPALENIA (OLA)

Ofiara ta nazywana jest ofiarą całopalenia, gdyż była spalana w całości. Celem tej ofiary było uznanie Jahwe za jedynie prawdziwego Boga. Zawierała ona w sobie cztery aspekty:

Ofiara ta zawierała więc istotny dla niniejszej pracy aspekt zadośćuczynienia, czyli przebłagania za grzechy.

Charakter przebłagalny ofiary całopalenia wyraźnie uwidacznie jej rytuał ukazany w Biblii oraz inne teksty. W Kpł 1, 4 czytamy, że składający ola ma wykonać wszelkie obrzędy, aby mu wyjednała przebłaganie (lekapper). Ofiara ola jest środkiem pozbycia się grzechu. Dlatego też rytuał wzorem innych tekstów biblijnych określa tę ofiarę jako reach nichoach, tj. woń uspokajająca (Kpł 1, 9. 13. 17).

Określenie to zachodzi aż 35 razy w Księdze Kapłańskiej i kilka razy w Księdze Ezechiela w odniesieniu do różnych gatunków ofiar. Jest prawdopodobne, że w Izraelu przed rozwinięciem specjalnych ofiar przebłagania przypisywano moc ekspiacyjną innym ofiarom, a zwłaszcza ofierze ola. Praktyka składania ofiar ola na przebłaganie Jahwe zagrzechy była znana od dawna. Taką ofiarę złożył na przykład Noe po wyjściu z arki tuż po zakończeniu potopu (Rdz 8, 20). Miała ona wówczas na celu nie tylko uwielbienie Jahwe, ale także podziękowanie za wyratowanie z potopu.

Warto także zauważyć opis w Sdz 20, 26 gdzie powiedziano, iż Izraelici, dowiedziawszy się o zbrodni Beniamitów na żonie Lewity, zgromadzili się w Betel, gdzie płacząc modlili się i składali ofiary olai szelamim, prosząc o przebaczenie, jak na to wskazuje post i wyznanie grzechów. A więc mamy tu do czynienia z podstawowymi atrybutami poprzedzającymi ekspiację, czyli z postem i wyznaniem win. Nie możemy więc wątpić, że ofiara ola była w dużej mierze ofiarą o charakterze ekspiacyjnym.

OFIARA BEZKRWAWA lub POKARMOWA (MINHA)

Dokładniej można by ją określić jako ofiarę mączną, gdyż jej żertwę stanowiła mąka pszenna, placki z tej mąki lub ziarna pszenicy. Lud Izraela składał ją w łączności z innymi ofiarami, stąd trudno jest dokładnie ustalić jej cel. Wydaje się jednak, że składana była ona w celu uwielbienia, podziękowania, prośby, a także przebłagania Boga. Stawała się ona ofiarą przebłagalną zwłaszcza wówczas, gdy zastępowała ofiarę ze zwierząt, jak na przykład w przypadku popełnienia grzechów przez ubogich (Kpł 5, 11-13).

OFIARA PRZEBŁAGALNA (CHATTAT I ASZAM)

Sama już nazwa suponuje element ekspiacji w omawianej ofierze. Na wstępie omawiania tej ofiary trzeba zaznaczyć, iż rodzą się pewne problemy w określeniu jej ekspiacyjności. Są bowiem specjaliści, którzy twierdzą, że trzeba wyraźnie odróżnić ofiarę chattat od ofiary aszam. Chociaż trudno zgodzić się w pełni z twórcami tych teorii, co zostanie ukazane w dalszym toku pracy, to jednak dla pełnego obrazu wydaje się koniecznym przedstawienie przynajmniej niektórych teorii rozdziału tych dwu ofiar.

Filon rozróżniał sens składania tych dwu ofiar w zależności od jakości (dobrowolne lub niedobrowolne) przekroczeń przez Żydów przykazań Bożych przeciwko Jahwe oraz przeciwko bliźniemu. Natomiast św. Augustyn i św. Grzegorz Wielki oraz wielu innych uważali, że ofiarę chattat składali Żydzi za grzechy popełnienia złego czynu, a ofiarę aszam za opuszczenie dokonania dobrego czynu. Z kolei według Orygenesa i Teodoreta ofiara chattat była składana za ciężkie przestępstwa, a aszam za lżejsze przekroczenia. J.G. Carpow uważał, że prawodawca sam ustalał, którą z podanych dwu ofiar należy złożyć. Było to uzależnione od rodzaju wykroczenia przeciw Prawu.

Wobec tych i innych poglądów, w których wciąż nie odróżniano tych dwóch ofiar od siebie, wielu współczesnych uczonych takich jak G.B. Gray, J. Pedersen, R. de Vaux, oraz przede wszystkim Gerhard von Rad twierdzą, że należy zaprzestać poszukiwań różnic między tymi ofiarami.

Chociaż G. Von Rad zatrzymuje się na poszukiwaniach, które nie dają konkretnego efektu, różnicy między ofiarami chattat i aszam, to warto zauważyć, iż tenże autor rozróżnia te ofiary na gruncie filozoficznym. Nadaje im także dwa różne tłumaczenia samych nazw. Ofiarę chattat tłumaczy na „ofiarę za grzechy”, a ofiarę aszam na „ofiarę za winę”. Lecz to jedyne ostre rozróżnienie jakiego dokonuje von Rad.

Wszystkie zresztą rozróżnienia tych ofiar, które zostały podane wyżej, wypływają z tego, że Biblia podaje osobne przepisy rytualne dla ofiary chattat (Kpł 4, 1-35; 5, 7-13; 6, 17-23), a osobne dla aszam (Kpł 5, 14-26; 7, 1-10). Lecz niestety nie mamy pewności na ile te różne przepisy pochodzą od tego samego prawodawcy oraz czy zostały zredagowane w tym samym czasie. Ten właśnie fakt wkazuje na błędność wcześniej omawianych rozróżnień co do samego ich założenia. Łach dowodzi jedności ofiary chattat i aszam analizując odrębnie ich cele, żertwy i obrzędy. Bowiem analiza tekstu biblijnego przekonuje, iż cel, żertwa i obrzędy w obydwu wypadkach są prawie identyczne. Występują tu więc dwie nazwy tej samej ofiary przebłagalnej. Izraelici składali ją za występki popełnione nieświadomie. Rozróżnienie występowało w jakości daru ofiarnego w zależności od zamożności ofiarodawcy. Gdy składali ją za grzechy, żertwą był cielec. Za występki księcia składali w ofierze kozła, za wykroczenie zwyczajnego Izraelity ofiarowali kozę lub owcę. Jeżeli ofiarę tę składał ubogi, mógł ofiarować albo parę gołębi, lub też dwie synogarlice (Kpł 5, 11-13). Składano tę ofiarę w następujący sposób: przyprowadzano zwierzę, wkładano na nie ręce, zabijano je, potem następował obrzęd wylania krwi, ofiarowanie tłuszczu i usunięcie pozostałych części. Oczywiście nie zawsze występowały wszystkie wymienione tu czynności.

Obie interesujące nas ofiary miały za zadanie, oczyszczenie człowieka przez dokonanie na nim rytu określonego wyrazem technicznym kipper (Kpł 4, 20. 26b. 31b; 5, 6b. 13. 16. 18. 26).

Kipper to czynność przebłagalna i wstawiennicza, którą wykonuje kapłan przez przelanie krwi ofiary złożonej Jahwe. Lecz same obrzędy przebłagania nie działały ex opere operato, gdyż przebaczenie i odpuszczenie win jest przedstawione w rytuale jako zbawcze dzieło Jahwe.

W przypadku ofiary przebłagalnej, nie trzeba doszukiwać się szczegółowych elementów ekspiacyjnych, gdyż jej głównym celem jest zadośćuczynienie za grzech czy też winę. Jest to wybitnie ekspiacyjna ofiara Starego Przymierza.

Zostało to także wydatnie podkreślone przez jej polską nazwę. Jedynie Łach twierdzi, że przekład (ogólnie przyjęty) – ofiara zadośćuczynienia - jest nie w pełni poprawny. Uważa on za lepszą nazwę ofiara przebłagalna lub oddzielne nazwanie chattat – ofiara za grzech, a aszam – ofiara za winę, w czym popiera on von Rada.

Poza przedstawionymi tutaj ofiarami istniały także dwie inne, które nie posiadały charakteru ekspiacyjnego. Była to ofiara wspólnoty (zebach), ofiara zjednoczenia (szelamim).


Jesteś na stronie 3.
Przejdź do strony: