Działalność rektorska Ks. B. Grzymkowskiego TChr.

Z chwilą objęcia funkcji rektora Polskiej Misji Katolic­kiej w Brazylii, ks. Benedykt Grzymkowski TChr. starał się kontynuować działalność swoich poprzedników, a szczególnie ks. Pawła Piotrowskiego TChr. Zajął się więc organizacją zjaz­dów polskich księży i sióstr zakonnych; przede wszystkim z okazji Bożego Narodzenia (tzw. Opłatek polskich księży i sióstr zakonnych). Spotkania opłatkowe odbywały się zwykle w pierwszych dniach Nowego Roku i trwały dwa dni. Rozpo­czynały się uroczystą Mszą św., a po niej wieczerzą wigilijną, podczas której następowała wymiana prezentów. Następnego dnia po Mszy św. miały miejsce tzw. obrady, w czasie których przedstawiano wyniki osiągnięć duszpasterskich, dzielono się doświadczeniami i kłopotami. Przekazywano informacje o Kościele w Polsce i innych problemach związanych z życiem polskich kapłanów i sióstr zakonnych w Brazylii. W miarę możliwości zapraszano na opłatek biskupów polskich, czy po­chodzenia polskiego oraz ewentualnych gości z Polski. Udział w takich spotkaniach wahał się od 40 do 120 osób.

Były organizowane również inne spotkania z okazji wizyt biskupów polskich diecezji, których księża pracują w Brazylii [1] .

Ks. rektor B. Grzymkowski TChr. był inicjatorem wy­dawania Biuletynu Polskiej Misji Katolickiej w Brazylii. Pismo to wychodziło przez trzy lata. Niestety ze względu na wzrastają­ce koszta wydania, galopujący wzrost brazylijskiej inflacji przyczyniły się do tego, że ta cenna inicjatywa - wydawania pisma - została niestety wstrzymana [2] .

Ks. Benedykt Grzymkowski TChr. brał udział w ko­misji przygotowującej wizytę papieża Jana Pawła II w Kurytybie w dniach 4 i 5 lipca 1980 r. Ks. Grzymkowski był odpo­wiedzialny za spotkanie papieża z Polakami na stadionie „Couto Pereira", jak również za spotkanie z grupami etnicznymi. Przemawiał na stadionie w imieniu Polaków. Po spotkaniu, brał udział w kolacji z papieżem [3] .

Oto tekst wygłoszonego przez ks. B. Grzymkowskiego TChr. przemówienia: „Nie muszę mówić, jak wielkie jest moje wzruszenie i moja radość, z tego, że mogę przedstawić Waszej Świą­tobliwości Polaków - Polonię brazylijską. Początki historii polskiej emigracji w Brazylii można by nazwać 'drogą krzyżową'. W tej dro­dze krzyżowej, tak jak w Chrystusowej, towarzyszyła polskiemu emigrantowi Matka Bożego Syna w jej Jasnogórskim wizerunku. Stówa Twoje, Ojcze Święty, wypowiedziane do Polaków: 'Wizerunek Jasnogórski stal się na całym świecie znakiem duchowej jedności Polaków. Jest to równocześnie jakby znak rozpoznawczy naszego zarazem miejsca w wielkiej rodzinie ludów chrześcijańskich, zespolo­nej w jedności Kościoła' sprawiły, że ośmielamy się iv tej chwili pro­sić o błogosławieństwo Jej obrazu. On to, w dalszym ciągu odwiedzał będzie rodziny polskie już niejako Matka Bolesna, która towarzyszy­ła bolesnej drodze swego Syna w braciach emigrantach, ale jako Kró­lowa i Pani ludu wyzwolonego, i który silną stopą stanął na ziemi brazylijskiej. W tej wielkiej czci i hołdzie Naszej Matce chcemy brać wzór z braci w Polsce i przygotować się godnie na 600-lecie Jej obec­ności w duchowej stolicy - Częstochowie. Obraz ten, związany z Twoim błogosławieństwem będzie też Twoją wizytą wśród tych para­fii i rodzin, które nie mają szczęścia być tutaj z nami. Chcemy, by nabożeństwo Maryjne, które przez naród brazylijski jest przezywane z synowską miłością rozwijało się jeszcze bardziej pod czułym i do­brym spojrzeniem Naszej Najlepszej Matki, Bogurodzicy Maryi. Ojcze święty, jako Rektor Polskiej Misji Katolickiej w Brazylii, chcę złożyć Ci, w imieniu setek kapłanów i sióstr zakonnych polskich pra­cujących tutaj, synowski hołd najgłębszej czci, szacunku i miłości .Możesz być pewny, Ojcze Święty, że nasze modły towarzyszyć Ci będą w każdym momencie Twojej papieskiej posługi. Niech Maryja, Matka Boża, swoją obecnością wśród nas ożywia i ogrzewa Twe serce i myśl dla chwaty Bożej, i stanie się złotym cementem zespalającym nas wszystkich w jedną wielką Bożą rodzinę. Ojcze Święty, błogo­sław nam!" [4] .

Dla upamiętnienia wizyty papieskiej w Kurytybie de­dykowano park miejski (położony w centrum miasta), Janowi Pawłowi II. Park jest własnością państwową. Oddany jednak został w administrację Polskiej Misji Katolickiej i Fundacji Kul­tury miasta Kurytyby. Teoretycznie - więc - opieka nad par­kiem polskim im. Jana Pawła II należy do rektora PMK. Oprócz skansenu, gdzie znajdują się autentyczne domy zbu­dowane przez polskich osadników, usytuowany jest w parku dość kontrowersyjny pomnik papieża Jana Pawła II, za które­go postawienie odpowiedzialność ponosi rektor PMK. We wspomnianym parku rektor PMK urządza uroczystości zwią­zane z papieskimi rocznicami, święconkę w Wielką Sobotę i uroczystość Matki Bożej Częstochowskiej w dniu 26 sierpnia każdego roku [5] .

Kolejnym, ważnym wydarzeniem dla Polonii brazylij­skiej była wizyta Prymasa Polski, kardynała Józefa Glempa w 1984 r. Ks. rektor B. Grzymkowski TChr. przygotowywał pro­gram tej wizyty oraz towarzyszył Prymasowi Polski w jego oficjalnych wizytach składanych Episkopatowi, biskupom i władzom państwowym, łącznie z prezydentem Brazylii. Ponadto towarzyszył w odwiedzinach parafii i towarzystw po­lonijnych. Odbyło się także spotkanie Prymasa Polski z - pra­wie - wszystkimi księżmi polskimi pracującymi w Brazylii. Rektor Polskiej Misji Katolickiej w Brazylii, jako gość, towa­rzyszył wizycie kard. J. Glempa w Argentynie. Wizyta w tych dwóch krajach trwała dwa tygodnie [6] . Wydaje się autorowi, że należy odnotować w tym miejscu komentarz prasy kurytybskiej odnośnie organizatora wizyty Kard. Józefa Glempa, Prymasa Polski w Brazylii. „Jednym z najważniejszych wydarzeń tego roku była, bez wątpienia, wizyta w Paranie Kard. Józefa Glempa, Prymasa Polski. Odwiedziny w naszym stanie odbyły się, przede wszystkim, dzięki wspaniałej pracy zrealizowanej przez Rektora Pol­skiej Misji Katolickiej, Księdza Benedykta Grzymkowskiego; zresztą takie jest stwierdzenie samego Kardynała Glempa. Poprzez swoje działanie w Polskiej Misji Katolickiej, przedsiębiorczy autorytet, kulturę, przytomność i inteligencję w służbie parańskiej wspólnocie, rektor Polskiej Misji Katolickiej może stać się, zasłużenie, najnow­szym biskupem Parany" [7] . No cóż, to ostatnie życzenie dzienni­karza z Kurytyby jakoś się nie spełniło...

Co kilka lat odwiedza skupiska polonijne w Brazylii arcybiskup Szczepan Wesoły z Rzymu. Organizacja tych wizyt należy do rektora Polskiej Misji Katolickiej. Czas trwania tych wizyt waha się od tygodnia do sześciu tygodni. Gość z Rzymu odwiedza zasadniczo polskie parafie personalne oraz parafie, gdzie występuje duży procent wiernych polskiego pochodzenia. W czasie tych odwiedzin odbywają się też spotkania re­gionalne z księżmi polskimi [8] .

Ks. Benedykt Grzymkowski TChr. brał udział w przy­gotowaniu spotkania prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, Lecha Wałęsy ze wspólnotą polską w Kurytybie w 1995 r. W parku im. Jana Pawła II, rektor PMK wygłosił przemówienie powitalne i oprowadził dostojnego gościa po parku. Uczestni­czył również w spotkaniu prezydenta w Uniao Juventus z przedstawicielami organizacji polonijnych z całej Brazylii. Brał także udział w obiedzie wydanym na cześć prezydenta przez gubernatora stanu Parana.

Po przemianach politycznych w Polsce w 1989 r., wi­zyty oficjalnych przedstawicieli rządu polskiego stały się do­syć częste w Brazylii. W spotkaniach bierze udział także ksiądz rektor PMK [9] .

Oprócz wyżej wymienionej działalności, ks. B. Grzymkowski brał udział w posiedzeniach komisji Episkopatu Brazy­lii do spraw emigracji. Posiedzenia odbywały się w stolicy Brasilii. Ponadto uczestniczył w Kongresach Misyjnych odby­wających się co kilka lat.

Zapraszany na różne uroczystości polonijne w różnych koloniach, miasteczkach i miastach Brazylii, odprawiał Msze św. po polsku i wygłaszał przemówienia, referaty na temat kultury polskiej i polskich tradycji [10] .

Ks. Benedykt Grzymkowski TChr. zaangażowany jest w działalność BRASPOL - organizacji, której jest współtwórcą. Uczestniczył bowiem w jej powstaniu i rozwoju [11] . Brał udział w zakładaniu prawie stu nowych ośrodków BRASPOL w po­łudniowych stanach Brazylii, stolicy kraju, w Espirito Santo i Goianii. Wielokrotnie odwiedzał założone ośrodki, budząc wśród obecnych świadomość ich polskiego pochodzenia. Jako przedstawiciel BRASPOL uczestniczył w posiedzeniu Rady Polonii świata w Chicago w 1992 r. Brał udział również w Kongresie Polska - Polonia Świata w Krakowie. Uczestniczył także w II Zjeździe Polaków i Polonii w 2001 r., który odbywał się w Polsce.

W 1993 r. powstała „Unia Stowarzyszeń i Organizacji Polskich Ameryki Łacińskiej" (USOPAŁ). Ks. B. Grzymkowski TChr. brał udział w pierwszym, założycielskim walnym zebraniu Unii. Uczestniczył także w kolejnych walnych zebra­niach i Kongresach Polonii latynoamerykańskiej. Ponadto brał udział w delegacji USOPAŁ, zapraszanej dwukrotnie przez Senat Polski do odwiedzenia kraju i spotkaniach z władzami państwowymi. Był jednym z członków specjalnej delegacji USOPAŁ, która udała się na spotkanie z Ojcem św. Janem Pawłem U w Rzymie. W 1996 r. ks. B. Grzymkowski został wybrany pierwszym wiceprezesem USOPAŁ. Funkcję tę pełnił przez dwie kadencje, czyli do listopada 2000 r.

Rektor PMK brał aktywny udział w przygotowaniu II Kongresu Polonii latynoamerykańskiej/ który odbywał się w Kurytybie w 1996 r. Uczestniczył również w przygotowaniach do IV Kongresu, który miał miejsce w kwietniu 2000 r. w Ku­rytybie. Za zorganizowanie tego Kongresu był odpowiedzial­ny BRASPOL [12]


[1] Z. Malczewski TChr., W służbie..., dz. cyt., s. 256-257.

[2] APTChr. Komplet biuletynów; Z relacji ks. B. Grzymkowskiego TChr.

Trzeba w tym miejscu zacytować biskupa M. Sasinowskiego z Łomży, który w piśmie z dnia 28 XI 1979 r. pisał do ks. rektora B. Grzym­kowskiego TChr.:

„ Bardzo serdecznie dziękuję za przesłanie mi ostatniego numeru Biuletynu P. M. K. w Brazylii. Cieszę się szczerze ze zdecydowanej woli Księdza Rektora, by pismo to wychodziło w dalszym ciągu dla potrzeb Duszpasterzy, naszych Rodaków na tamtym terenie. Przekonany jestem, że spełnia ono nie tylko rolę łącznika dla samych kapłanów, ale na pewno chętnie jest czytane przez wiernych w poszczególnych parafiach, jeżeli bę­dzie udostępnione w czytelniach dla Polaków. Zawarte w nim bowiem in­formacje są na pewno interesujące i dla nich. Szkoda tylko, że niektórzy nasi współbracia tego nie rozumieją.

Całym przeto sercem, zachęcam Księdza Rektora do -wytrwania w dobrej inicjatywie i o to się gorąco modlę. Każde bowiem dobre pismo, wydawane na obczyźnie w języku polskim, jest czynnikiem podtrzymującym polskość w szeregach naszej emigracji. Myślę, że chyba dziś, gdy na tronie św. Piotra zasiada Polak, nikt z naszych rodaków nie wstydzi się swego polskiego pochodzenia. Ale to dziedzictwo trzeba podtrzymywać,  zrobić to mogą szczególnie kapłani.

Z radością wspominam moje spotkanie z Wami w czasie tzw. 'Opłatka'. Spodziewam się, że w tym roku podobne spotkanie również zaist­nieje. Proszę łaskawie przekazać wszystkim moje serdeczne pozdrowienia i gorące błogosławieństwo. Niech dobry Jezus błogosławi Warn hojnie w Waszej bohaterskiej pracy. A Niepokalana nasza Królowa niech wyprasza dla Was u Swego Syna przeobfite dary Nieba...". Zob.: Biuletyn Polskiej Misji Katolickiej w Brazylii, styczeń 1980, s. 4.

[3] Z. Malczewski TChr., W służbie..., dz. cyt., s. 257.

[4] APTChr. Teczka z dokumentami ks. rektora B. Grzymkowskiego TChr.

[5] Z. Malczewski TChr., W słuzbie..., dz.. cyt., s. 257.

Należy zaznaczyć, że święto Matki Boskiej Częstochowskiej, rocznica wizyty Ojca św. Jana Pawła II w Kurytybie oraz obrzęd poświęce­nia pokarmów (święconka) w Wielką Sobotę, organizowane w parku pol­skim Jana Pawła II w Kurytybie należą do wydarzeń kulturalnych i tury­stycznych stanu Parana. Wpisane zostały do oficjalnego kalendarza tury­stycznego Parany. Zob.: Governo do Estado do Parana, Calendario oficial de eventos turistcos do Parana 2001, s. 31, 53, 62.

[6] Z. Malczewski TChr,, W służbie..., dz. cyt., s. 257.

Odnośnie wizyty Kard. Józefa Glempa, Prymasa Polski w Brazylii, ks. rektor B. Grzymkowski TChr. pisał:

„ Wizyta pasterska Jego Eminencji Księdza Kardynała Józefa Glempa, Prymasa Polski, trwała w Brazylii 12 dni. Dostojny Gość wylądo­wał w Rio de Janeiro 19 lutego, a przekroczył granicę brazylijsko-argentyńską dnia l marca w godzinach wieczornych, by przez, 7 kolejnych dni kontynuować wizytę w Argentynie.

Pobyt Księdza Prymasa w Brazylii stała się dla polskiej emigracji okazją do zamanifestowania swojej wiary i przywiązania do tradycji ojców. Siat się również manifestacją naszego szacunku do najwyższego autorytetu Kościoła w Polsce i naszej troski o losy narodu, z którego tylu nas pocho­dzi. Wizyta Prymasa Polski łączyła się również z głębokimi przeżyciami religijno-patriotycznymi i powinna w przyszłości zaowocować ożywieniem życia religijnego i wzmożoną pracą nad zachowaniem kulturalnej spuścizny odziedziczonej po naszych ojcach. była ona również sprawdzianem naszej działalności społecznej i gotowości współpracy. I tu zdaliśmy bardzo dobry egzamin.

Jeżeli można mówić, że wizyta w Brazylii była udana, to dlatego że wszyscy zrozumieliśmy doniosłość tej historycznej wizyty. (...)

We wszystkich ośrodkach odwiedzanych przez Dostojnego Gościa, spotkania byty bardzo dobrze przygotowane i przebiegały w atmosferze prawdziwie polskiej gościnności i entuzjazmu.

W czasie swojej pasterskiej pielgrzymki w Brazylii Ksiądz Prymas odwiedził 15 ośrodków polonijnych: Rio de Janeiro, Jardim Imaculada (Brasilia), Sao Paulo, Porto Alegre, Kurytyba, Murici, Tomas Coelho, Abranches, Dom Pedro, Fazendinha (Bateias), Carlos Gomes, Vila Aurea, Erexim, Ijui, Apucarana.

Spotkał się również z Brazylijczykami w parafiach i ośrodkach prowadzonych przez polskich kapłanów i polskie siostry zakonne. Rio de Janeiro (Bento Ribeiro - Księża Pallotyni), Sao Paulo (Butanta - Księża Zmartwychwstańcy), Apucarana (młodzież przed katedrą) ks. Biskup Domi­nik Wiśniewski, Arapongas (Parafia ks. Tadeusza Wróbla), Getulio Vargas (parafia Niepokalanego Poczęcia - ks. Kań. Olejnik i ks. Kwieciński). Za­poznał się z pracą charytatywną i społeczną Sióstr Rodziny Marii, Sióstr Służebniczek z Pleszewa, Sióstr Szarytek.

Spotkał się z najstarszymi emigrantami polskimi, ich potomkami z różnych pokoleń, spotkał się również z emigracją powojenną o różnych tendencjach politycznych.

Miał Ks. Prymas bezpośredni kontakt z 95 biskupami brazylijskimi, a w Itaici i Porto Alegre miał dość długie wykłady.

Bardzo ważnym punktem wizyty byty spotkania Księdza Prymasa z polskim duchowieństwem pracującym w Brazylii bądź to na placówkach polonijnych, czy też w parafiach brazylijskich. We wszystkich spotkaniach brało udział około 220 księży i podobna liczba Sióstr zakonnych. Tylko na spotkaniu w Orleans było 90 księży i 40 zakonnic.

Miał Ks. Prymas również okazję podziwiać dorobek kulturalny i społeczny odwiedzanych Stowarzyszeń, Towarzystw i organizacji polonij­nych.

Wszędzie był witany przez liczne grupy młodzieży w strojach ludo­wych, młodzieży, która wywarła na nim duże wrażenie. Oglądał występy chórowe i folklorystyczne polskich zespołów tanecznych w Sao Paulo, Porto Alegre, Kurylybie, Erexim. Przepiękne wykonania tańców ludowych i pieśni były najlepszym świadectwem pielęgnowania tradycji.

W Ijui natomiast oglądał tańce gauchowskie w wykonaniu ludowe­go zespołu z Porto Alegre.

Dość oryginalne, zasługujące na specjalne podkreślenie było przywitanie Księdza Prymasa w Carlos Gomes, gdzie przed wsią oczekiwa­ła Dostojnego Gościa konnica złożona z 70 jeźdźców, oraz biały jeep, na­tychmiast ochrzczony glempomóvel, którym Ks. Prymas przejechał do ko­ścioła wśród wiwatujących i rzucających kwiaty wiernych.

Według opinii samego Ks. Prymasa, nawet w Polsce byłoby trudno o takie przyjęcie.

W czasie całej swojej podróży po Brazylii, Ks. Prymas miał bezpo­średni kontakt z około 30 tysiącami polskich emigrantów i ich potomków. Poprzez swoich liderów, przemawiających w imieniu wspólnot, zapoznał się z historią polskiej emigracji, jej problemami i życiem.

Ze strony hierarchii Kościoła w Brazylii, byt Ks. Prymas przyjmo­wany z największymi honorami. W żadnej miejscowości nie brakowało towarzystwa miejscowego biskupa.

Władze państwowe, tak federalne jak i stanowe uczyniły wszystko, by wizyta przebiegała zgodnie z zamierzonym celem i planem.

W czasie pobytu w Brazylii Ks. Prymas -wygłosił 45 kazań i dłuż­szych przemówień. Teksty najważniejszych -wypowiedzi Ks. Prymasa zosta­ną, nam dostarczone w najbliższym czasie. Będą mogły stać się przedmiotem rozważań i dyskusji.

Na specjalne dokładne opracowanie zasługuje spotkanie Ks. Pry­masa z Polonią w Kurytybie. Wydaje się, że każdy ośrodek w którym był podejmowany Ks. Prymas, winien opracować kronikę spotkania i podać ją szerokiemu ogółowi poprzez LUD czy też inne środki przekazu.

Na zakończenie chciałbym podziękować wszystkim, którzy w jaki­kolwiek sposób pomogli do urzeczywistnienia i do dobrego zrealizowania tej historycznej wizyty Księdza Prymasa Polski. Nie mogę wymieniać po­szczególnych nazwisk osób, przed obawa, by nie pominąć nikogo, gdyż licz­ba osób współpracujących w przygotowaniu i przebiegu wizyty była ol­brzymia. Składam więc wszystkim jak najserdeczniejsze: Bóg zapłać". Zob.: Lud, 10 IV 1984, s. 1-2. Owocem pobytu Prymasa Polski w Brazylii i Ar­gentynie jest Jego książka: J. Kard. Glemp, Kościół i Polonia. Poznań -Warszawa 1986.

[7] Gazeta do Povo. 5 III 1984.

[8] Z. Malczewski TChr., W służbie.... dz. cyt.. s. 257.

[9] Tamże, s. 258.

Oto fragment pisma nadesłanego 7 grudnia 1993 r. z Sejmowej Komisji Łączności z Polakami za Granicą na ręce ks. B. Grzymkowskiego, rektora PMK w Brazylii: ,,... mam przyjemność przekazać Ojcu w imieniu własnym i całej Komisji Łączności z Polakami za Granicą, gorące podzię­kowanie za osobistą opiekę i niezwykle sprawną organizacja pobytu delega­cji na Kongresie Polonii Ameryki Polu dniowej.

Dzięki temu mogłem, jak się wydaje, spełnić swe zadanie, a więc zapoznać się z Waszą działalnością oraz przeprowadzić rzeczowe, partner­skie rozmowy.

Spotkania tego rodzaju są niezwykle cenne dla utrzymywania i rozwujania kontaktów Polonii z krajem ojczystym. Było ono również ważkim doświadczeniem dla pracy sejmowej Komisji Łączności z Polakami za Gra­nicą (...) Leszek Moczulski". Zob.: APTChr. Dokumenty ks. rektora B. Grzymkowskiego TChr.

[10] Z. Malczewski TChr., Wslużbie.... dz. cyt.. s. 258.

[11] Tamże.

O powstaniu BRASPOL poinformowano Prymasa Polski. Kard. Józefa Glempa. Ks. Prymas przesłał 12 IV 1990 r. do ks. rektora B. Grzymkowskiego TChr., następujące pismo:

,,Z przyjemnością przyjąłem wiadomość o powstaniu organizacji 'BRASPOL', która skupia działaczy polonijnych zamieszkujących ziemię brazylijską żywo zaangażowanych w życiu Kościoła lokalnego.

Popieranie bogactwa stowarzyszeń społecznych jest ustawiczną troską Kościoła. Świadczą one bowiem o nieprzebranym bogactwie każdego człowieka oraz każdego narodu. Nowopowstała organizacja dołącza do tych zadań jeszcze jeden specyficzny cel: integracja i pomoc w utrzymywa­niu tożsamości narodowej wśród Polonii brazylijskiej.

Na zbożną pracę wśród Polaków brazylijskich oraz Brazylijczyków czujących polskim sercem prowadzoną w duchu Ewangelii i nauki społecznej Kościoła udzielam z serca Prymasowskiego błogosławieństwa". Zob.: APTChr. Dokumenty ks. rektora B. Grzymkowskiego TChr.

[12] Z. Malczewski TChr., W służbie.... dz. cyt.. s. 258-259