Bp Stefan Cichy, Katowice
Refleksje do wykorzystania na trzeci Dzień Papieski - 12 października 2003 r.
Z Ojcem Świętym budujmy jedność
(szkic homilii do dorosłych)
Wstęp
Rocznice wyboru Jana Pawła II na papieża są okazją do refleksji nad jego nauczaniem i działaniem. Także 25. rocznica wyboru, która przypada w najbliższy czwartek, 16 października, jest taką szczególną okazją. Wskazuje się na to, ile Papież odbył podróży zagranicznych, ile przebył kilometrów, ile dni był poza Rzymem, z iloma ludźmi się spotkał w czasie audiencji w Rzymie, ile wydał encyklik, adhortacji, listów i konstytucji apostolskich oraz innych dokumentów. W Polsce w tym roku po raz trzeci obchodzimy Dzień Papieski poświęcony refleksji nad osobą i życiem Jana Pawła II oraz modlitwą za niego, a także ofiarą na „Dzieło Nowego Tysiąclecia”. W 2001 roku dzień ten miał motto: „Dzielmy się miłością”, w roku 2002 jego tematem były słowa: „Jan Paweł II - świadek nadziei”, a w tym roku mamy popatrzeć na Ojca Świętego jako apostoła jedności. Przybliżmy krótko papieskie nauczanie o jedności, działania Ojca Świętego zmierzające do jedności i popatrzmy na nasze zadania w budowaniu jedności.
I. Papieskie nauczanie o jedności
Dzisiejsza liturgia słowa w drugim czytaniu podkreśla, że żywe jest słowo Boże i skuteczne. Do refleksji nad tym słowem zaprasza Papież przy wielu okazjach. Głosi homilie i katechezy w oparciu o to słowo. To słowo wskazuje na Chrystusa Pana, wokół którego Papież pragnie wszystkich zjednoczyć. Nie jedno przemówienie papieskie było poświęcone jedności, np. katechezy „Wiara przeniknięta pragnieniem jedności chrześcijan” (26.6.1985), „Duch Święty źródłem jedności Kościoła” (5.12.1990) czy „Różnorodność w jedności: sprawa ekumenizmu” (28.6.1995). W czasie audiencji po podróży do Indii i Gruzji Papież mówił o swej służbie Ewangelii i jedności chrześcijan (17.11.1999).
Wiele o jedności mówił Ojciec Święty w katechezach o Kościele, np. w katechezie „Kościół a tajemnica Trójcy Przenajświętszej” Jan Paweł II zaznaczył: „niewątpliwie jedność Kościoła odzwierciedla jedność Bóstwa, ale jednocześnie czerpie swą żywotność z troistości Ojca, Syna i Ducha Świętego, jej wyrazem jest różnorodność i bogactwo życia kościelnego. Jedność przejawia się w wielorakich formach życia. Całą tajemnicę przebogatej jedności Kościoła ogarnia najwyższa tajemnica Boga Trójjedynego” (9.10.1991).
Na ważność jedności wskazuje Ojciec Święty w swoich encyklikach. Już w pierwszej encyklice „Redemptor hominis” tak pisał: „Trzeba przeto, ażebyśmy wszyscy - wyznawcy Chrystusa - spotkali się i zjednoczyli wokół Niego Samego. Zjednoczenie to w różnych zakresach życia, tradycji, ustroju, dyscypliny poszczególnych Kościołów czy Wspólnot kościelnych, nie może dokonać się bez gruntownej pracy zmierzającej do wzajemnego poznania i usunięcia przeszkód na drodze pełniejszej jedności” (nr 11).
Wiele uwagi poświęcił Papież zagadnieniu jedności w encyklice „Ut unum sint”. Tu stwierdził m. in.: „Zgodnie z pięknym określeniem Papieża Grzegorza Wielkiego, pełnię posługę jako servus servorum Dei. Ta definicja najskuteczniej chroni przed ryzykiem oderwania władzy (szczególnie zaś prymatu) od posługi, co byłoby sprzeczne ze znaczeniem, jakie nadaje władzy Ewangelia: „Ja jestem pośród was jak ten, kto służy” (Łk 22, 27) - mówi nasz Pan Jezus Chrystus, Głowa Kościoła. Z drugiej jednak strony, jak to już stwierdziłem 12 czerwca 1984 r. podczas doniosłego spotkania w siedzibie Ekumenicznej Rady Kościołów w Genewie, przekonanie Kościoła katolickiego, iż zgodnie z tradycją apostolską i z wiarą Ojców zachował on w posłudze Biskupa Rzymu widzialny znak i gwarancję jedności, stanowi trudność dla większości pozostałych chrześcijan, których pamięć jest obciążona bolesnymi wspomnieniami. Wraz z mym Poprzednikiem Pawłem VI proszę o przebaczenie za wszystko, za co jesteśmy odpowiedzialni” (nr 88).
Apostołem jedności stał się Papież przez słowa zawarte w encyklice „Slavorum Apostoli” podkreślające wysiłki św. Cyryla i Metodego mające na celu jedność Kościoła.
O jedności pisze Papież także w najnowszej encyklice „Ecclesia de Eucharistia”: „Pragnienie jedności sprawia, że kierujemy wzrok ku Eucharystii, która jest najwyższym sakramentem jedności Ludu Bożego, jej stosownym znakiem i cudowną przyczyną. Sprawując Ofiarę eucharystyczną, Kościół zanosi błaganie do Boga Ojca miłosierdzia, aby udzielił swoim synom pełni Ducha Świętego, tak by stali się w Chrystusie jednym ciałem i jednym duchem. Zwracając się z tą modlitwą do Ojca światłości, od którego pochodzi wszelkie dobro i wszelki dar doskonały (por. Jk 1,17), Kościół wierzy w jej skuteczność, ponieważ modli się w jedności z Chrystusem, Głową i Oblubieńcem, który błaganie oblubienicy czyni swoim i łączy je z błaganiem swej odkupieńczej ofiary” (nr 43).
O jedności pisał Następca św. Piotra w adhortacjach apostolskich wydanych jako owoc zgromadzeń zwyczajnych Synodów Biskupów, jak i zgromadzeń specjalnych poświęconych Kościołowi na poszczególnych kontynentach.
Także List apostolski „Novo millenio ineunte” zawiera wiele myśli o jedności. Znajdujemy tam słowa: „Pragnąłem także, aby w programie Roku Jubileuszowego poświęcono szczególną uwagę kwestii ekumenicznej. Czyż bowiem może być lepsza sposobność niż wspólne świętowanie narodzin Chrystusa do wyrażenia poparcia dla dążenia do pełnej jedności? Podjęto w tym celu wiele działań, a szczególnie wyraziste pozostaje wspomnienie spotkania ekumenicznego w Bazylice św. Pawła 18 stycznia 2000 r., kiedy to po raz pierwszy w dziejach Drzwi Święte zostały otwarte wspólnie przez Następcę Piotra, Prymasa Anglikańskiego i Metropolitę z Ekumenicznego Patriarchatu Konstantynopola, w obecności przedstawicieli Kościołów i Wspólnot kościelnych z całego świata. W tym samym duchu odbyły się też inne doniosłe spotkania z Patriarchami prawosławnymi i Zwierzchnikami innych Wyznań chrześcijańskich. Szczególnie żywo wspominam niedawną wizytę Jego Świątobliwości Karekina II, Najwyższego Patriarchy-Katolikosa wszystkich Ormian” (nr 12).
O jedności pisze do różnych grup, np. w Liście do rodzin z 2 lutego 1994 roku. W Liście do osób w podeszłym wieku wspomina: „Za wielki dar Boży należy uważać i to, że różne religie starają się coraz bardziej zdecydowanie nawiązać dialog, który pozwoli im być kluczowym czynnikiem pokoju i jedności w świecie” (nr 4). List apostolski motu proprio ogłaszający św. Brygidę Szwedzką, św. Katarzynę ze Sieny i św. Teresę Benedyktę od Krzyża Współpatronkami Europy także zawiera naukę o jedności.
Papież podkreśla ważną rolę środków przekazu w budowaniu jedności.
II. Działania Ojca świętego zmierzające do jedności
Za papieskim nauczaniem idą działania zmierzające do jedności chrześcijan i wszystkich wierzących. Już przedstawiając nauczanie o jedności, przytoczyliśmy wypowiedzi Ojca Świętego o jego działaniach w tej dziedzinie.
Piotr naszych czasów gromadzi we wspólnotę pasterzy i wiernych Kościoła katolickiego w czasie pielgrzymek do różnych krajów. Odbył już 102 pielgrzymki. Ostatnia miała miejsce we wrześniu 2003 r. na Słowację. Odbył ponad 140 pielgrzymek do różnych diecezji włoskich. Papież pragnie ukazać jedność Kościoła w zgromadzeniu wielu wiernych i ich pasterzy razem z nim. Uczestnicy pielgrzymek i ludzie śledzący je przez radio czy telewizję doświadczają tego, że jest to budowanie jedności.
Co pięć lat biskupi poszczególnych diecezji udają się do Rzymu z wizytą ad limina zdając Ojcu Świętemu relacje z życia Kościołów, którymi kierują. Spotykają się wtedy indywidualnie lub w grupach z Następcą św. Piotra. Przesłania przekazywane wtedy biskupom znowu ukazują Papieża jako apostoła jedności.
Ojciec Święty gromadzi przedstawicieli Kościoła Powszechnego w Rzymie na synodach Biskupów. W czasie obecnego pontyfikatu odbyło się sześć zgromadzeń zwyczajnych (1980, 1983, 1987, 1990, 1994, 2001), jedno zgromadzenie nadzwyczajne (1985), siedem zgromadzeń specjalnych poświęconych Kościołowi na poszczególnych kontynentach (Europa 1991 i 1999, Afryka 1994, Liban 1995, Ameryka 1997, Azja 1998 i Oceania 1998) i trzy zgromadzenia partykularne poświęcone trzem Kościołom lokalnym (Synod Biskupów Kościoła holenderskiego 1980, Synody Biskupów Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego w latach 1980-1991, Synod Biskupów Ormiańskiego Kościoła Katolickiego 1992).
Jako apostoł jedności ukazuje się Papież również w innych spotkaniach katolików, jak np. Kongresy rodzin, Światowe Dni Młodzieży. Te ostatnie to wielkie święta jedności ludzi młodych.
Apostołem jedności był Ojciec Święty w czasie obchodów roku jubileuszowego 2000. Spotykali się wtedy z Piotrem naszych czasów przedstawiciele różnych grup stanowych, społecznych i zawodowych, przedstawiciele różnych krajów.
Papież spotyka się w Rzymie z przedstawicielami innych wyznań chrześcijańskich i odwiedza ich w różnych zakątkach świata. Przypomnijmy wiele wizyt przedstawicieli Kościoła prawosławnego, anglikańskiego i wspólnot ewangelickich w Rzymie i spotkania Ojca Świętego z przedstawicielami innych wyznań w różnych krajach. W czasie wizyty w Armenii Papież mieszkał w siedzibie Katolikosa wszystkich Ormian Karekina II.
Jan Paweł II to nie tylko apostoł jedności chrześcijan, ale także apostoł jedności wszystkich wierzących. Warto przypomnieć tu spotkanie ze wspólnotą żydowską w synagodze w Rzymie i obecność pod Murem Płaczu w Jerozolimie, spotkanie z muzułmanami w meczecie Ommajadów w Damaszku. Dwukrotnie Pasterz Kościoła Powszechnego zaprosił przedstawicieli wielkich religii świata do wspólnej modlitwy o pokój do Asyżu (27.10.1986 i 9-10.01.1993).
Papież gromadzi ludzi starszych i młodszych wokół Krzyża, księgi Pisma Świętego i ikony Matki Bożej. Najważniejsze jest gromadzenie na Eucharystii, bo Eucharystia jest sakramentem jedności. Warto przypomnieć, że na Eucharystii pod przewodnictwem Papieża w Manili w 1995 r. było ponad 4 miliony uczestników, a w Krakowie w 2002 r. ponad 2 miliony.
III. Nasze zadania w budowaniu jedności
Zadaniem każdego katolika jest słuchać papieskiego nauczania i wprowadzać je w życie. Zadaniem więc jest budować jedność na co dzień przez realizowanie wskazań Ewangelii. Nieraz śpiewamy w naszych wspólnotach pieśń „Gdzie miłość wzajemna i dobroć”, a w niej słowa: „Skoro się wszyscy tu gromadzimy, strzeżmy się tego, co nas rozdziela. Niech ustaną wszystkie gniewy i spory, a pośrodku nas niech będzie Chrystus”.
Trzeba stale zaczynać od Chrystusa. Trzeba się przy Nim gromadzić.
Papież kieruje wiernych Kościoła ku Chrystusowi i kieruje ku słowu Bożemu, które jest „skuteczne i ostrzejsze niż wszelki miecz obosieczny”. Wzywa do budowania cywilizacji miłości, która prowadzi do prawdziwej jedności.
Co czynić, by budować jedność?
Trzeba także pokory, nawrócenia i przebaczenia. Tej postawy brakło bogatemu młodzieńcowi z dzisiejszej ewangelii.
W czasie spotkania ekumenicznego w greckoprawosławnej katedrze Zaśnięcia Najświętszej Maryi Panny w Damaszku w dniu 5 maja 2001 r. Papież wzywał: „Módlmy się, ażeby Duch Święty wzbudził «tęsknotę i działanie, aby wszyscy, w sposób ustanowiony przez Chrystusa, w jednej trzodzie i pod jednym Pasterzem, zjednoczyli się w pokoju» (Lumen gentium, 15). Błagajmy Ducha, aby pomógł nam wzrastać w świętości, jedność bowiem nie może być trwała, jeśli nie jest budowana na fundamencie pokory, nawrócenia i przebaczenia, to znaczy na wyrzeczeniu”.
Z Ojcem Świętym budujmy jedność
(Szkic homilii do młodzieży)
Wiele tytułów nadaje się Ojcu Świętemu Janowi Pawłowi II. Wśród nich są tytuły: Świadek nadziei, Jan Paweł Wielki, Papież przełomów, Człowiek wielkiej wiary i modlitwy. Można też nazwać Ojca Świętego Apostołem jedności. Pod takim tytułem obchodzony jest w Polsce trzeci już Dzień Papieski. Dzień ten ma być dniem szczególnej wdzięczności za 25 lat pontyfikatu Jana Pawła II. Dziękczynienie składane Panu Bogu w Rzymie przez uczestników pielgrzymki narodowej w dniu 19 maja br. ma się rozciągnąć dziś na cały nasz kraj, na wszystkich polskich katolików. Ma to być dzień modlitwy w intencjach Ojca Świętego i ofiar na Dzieło Nowego Tysiąclecia poświęconych na stypendia dla zdolnej młodzieży z biednych rodzin.
Papież ze szczególną radością gromadzi w jedno młodzież całego świata. Rozważmy więc, że spotkania z młodymi są wyrazem jedności, czego Apostoł jedności oczekuje od młodzieży i jak realizować wskazania Apostoła jedności.
Na początku pontyfikatu Ojciec Święty mówiąc do młodzieży zgromadzonej na Placu św. Piotra w Rzymie podkreślił; „Wy jesteście nadzieją Kościoła. Wy jesteście moją nadzieją”, a w 1984 r. z okazji Międzynarodowego Roku Młodzieży obchodzonego w 1985 r. Ojciec Święty wystosował List do młodych, a zainicjował Światowe Dni Młodzieży. Dni te odbywają się na przemian w Rzymie i w diecezjach oraz w wyznaczonych miastach.
W 1986 r. odbył się I Światowy Dzień Młodzieży w Rzymie. W kolejnych latach Ojciec Święty zaprosił młodzież na następne Dni Młodzieży. W 1987 miał miejsce II Światowy Dzień Młodzieży w Buenos Aires (zgromadziło się wtedy około miliona młodych, w tym około 60 tys. przybyłych spoza Argentyny). Następne Dni Młodzieży odbywały się: IV - w 1990 w Santiago di Compostella (te zgromadziły 500 tys. Młodych), VI - w 1991 r. w Częstochowie (spotkanie po raz pierwszy zgromadziło razem młodzież ze Wschodu i Zachodu, a uczestniczyło w nim około miliona siedmiuset tysięcy młodych, w tym 100 tysięcy młodych z Rosji), VIII - w 1993 r. w Denver (spotkanie zgromadziło ponad 650 tysięcy młodzieży), X - w 1995 r. w Manili (było to jedyne spotkanie, przy okazji którego nie używa się tradycyjnego zwrotu uczestniczyło tyle czy tyle młodych, lecz wszyscy rozpoczynają następującymi słowami: „Przyjmuje się, że w Manili było zgromadzonych około 5 milionów młodych”), XII - w 1997 r. w Paryżu (o tym spotkaniu pisano: „Paryż spostrzegł, że został odmłodzony nie tylko przez przybycie ponad miliona młodych, ale także, i w szczególny sposób, przez obecność Jana Pawła II - Człowieka o zawsze młodym sercu i spojrzeniu, młodego dzięki umiejętności kierowania ludzi i wydarzeń ku przyszłości”), XV - w 2000 r. w Rzymie (tu brało udział ponad dwa miliony młodych całego świata) i XVII - w 2002 r. w Toronto (tu zgromadzili się młodzi chrześcijanie z ponad 160 krajów świata, by na progu nowego tysiąclecia wyznawać wiarę w Jezusa Chrystusa). Każdy z tych dni był wielkim świętem jedności.
Każdy Światowy Dzień Młodzieży poprzedzało specjalne orędzie do młodych, w którym Papież nakreślał hasło i kierunek rozważań. Orędzia te są niezwykłym szlakiem wiary wytyczonym młodemu pokoleniu, aby Chrystusa poznać, ukochać i naśladować. Jan Paweł II ma dla młodego człowieka konkretny program życia oparty na osobie Chrystusa. Warto ten program prześledzić, a potem ruszyć jego szlakiem.
Nie tylko Światowe Dni Młodzieży, lecz także spotkania z młodzieżą w czasie pielgrzymek papieskich do różnych krajów pokazują, jak spotkania z młodymi są wyrazem budowania jedności ludzi młodych z Papieżem. Relacje prasowe o tych spotkaniach są pełne entuzjazmu.
Młodzi katolicy mają budować lepszy świat, świat oparty na wartościach chrześcijańskich. Wskazując na postać bogatego młodzieńca z dzisiejszej Ewangelii Papież apeluje do młodych, by starali się dać lepszą odpowiedź Jezusowi. Spotkanie Jezusa z bogatym młodzieńcem powraca w wielu przemówieniach papieskich i listach do młodych.
Przy wielu okazjach Apostoł jedności podkreśla konieczność budowania cywilizacji miłości. Cywilizacja ta prowadzi do prawdziwej jedności. W tej cywilizacji ważniejsze jest „bardziej być” niż „więcej mieć”.
Papież zachęca młodych do budowania ich życia na słowie Bożym. To słowo jest, jak przypomina dziś Autor Listu do Hebrajczyków, „skuteczne i ostrzejsze niż wszelki miecz obosieczny, przenikające aż do rozdzielenia duszy i ducha, stawów i szpiku, zdolne osądzić pragnienia i myśli serca”.
Słowo Boże stanowi punkt wyjścia dla Orędzi Ojca Świętego na Światowe Dni Młodzieży i Papież wskazuje na to, jak młodzi ludzie mają realizować to słowo. Przypomnijmy tytuły orędzi:
1987 - „Myśmy poznali i uwierzyli miłości, jaką Bóg ma ku nam” (! J 4,16),
1988 – „Zróbcie wszystko, cokolwiek wam powie” (J 2,5),
1989 - „Jam jest Drogą i Prawdą i Życiem” (14,6),
1990 - „Ja jestem krzewem winnym, wy latoroślami” (J 15,5),
1991 - „Otrzymaliście Ducha przybrania za synów” (Rz 8,15),
1992 - „Idźcie na cały świat i głoście Ewangelię” (Mk 16,15),
1993 - „Ja przyszedłem po to, aby (owce) miały życie i miały je w obfitości” (J 10,10),
1994/5 - „Jak Ojciec mnie posłał, tak i Ja was posyłam” (J 20,21),
1996 - „Panie, do kogóż pójdziemy? Ty masz słowa życia wiecznego” (J 6,58),
1997 - „Nauczycielu, gdzie mieszkasz? Chodźcie, a zobaczycie” (J 1,38-39),
1998 - „Duch Święty, On was wszystkiego nauczy” (J 14,26),
1999 - „Ojciec was miłuje” (J 16,27),
2000 - „A Słowo stało się Ciałem i zamieszkało wśród nas” (J 1,14),
2001 - „Jeśli kto chce iść za Mną, niech się zaprze samego siebie, niech co dnia bierze krzyż swój i niech Mnie naśladuje” (Łk 9,23),
2002 - „Wy jesteście solą dla ziemi ... Wy jesteście światłem świata” (Mt 5,13-14),
2003 - „Oto Matka Twoja” (J 19,27).
Papież wzywa do budowanie świata bez przemocy. Po zamachu 11 września 2001 r. przed modlitwą Anioł Pański Papież mówił: „Zwracam się z gorącym apelem do wszystkich, zarówno do chrześcijan, jak i wyznawców innych religii, żeby wspólnie pracowali tak, by zbudować świat bez przemocy, świat, który kocha życie i który rozwija się w sprawiedliwości i solidarności”.
Postarajmy się codziennie współpracować z Ojcem Świętym w budowaniu lepszego świata i pielęgnujmy ducha wspólnoty, ducha jedności. Słuchajmy słów Papieża. Możemy je czytać w prasie katolickiej i w internecie. W internecie jest osobna strona dotycząca Światowych Dni Młodzieży www.sdm.org.pl.
Ojciec Święty zachęca do czytania Ewangelii i realizowania jej wskazań. Potrzebna jest więc każdemu lektura Ewangelii i jej urzeczywistnianie w codzienności. W piosence śpiewamy: „Uczyńcie, co wam mówi Syn, przemieniajcie wiarę w czyn, niech się słowo Boże stanie ciałem w każdym z was”.
W urzeczywistnianiu Ewangelii potrzebna jest praca nad sobą. Ważna jest ona w każdym etapie życia, ale zwłaszcza w młodości. Papież przypomina młodym: „Musicie od siebie wiele wymagać, nawet gdyby inni od was nie wymagali”. Wyjaśniając polskiej młodzieży słowa Apelu Jasnogórskiego „Maryjo, jestem przy Tobie, pamiętam, czuwam” Ojciec Święty podkreślał, że młodzi mają ludźmi być sumienia, ludźmi kierującymi się zasadami zapisanymi w sercu każdego człowieka.
Przy spotkaniach młodzieży z Papieżem często śpiewana jest piosenka: „Pan kiedyś stanął nad brzegiem”. W niej są słowa „Ty potrzebujesz mych dłoni, mojego serca młodego zapałem”. Apostoł jedności czeka na serca młode zapałem, by budowały świat nacechowany prawdziwą jednością.