Placówki duszpasterskie chrystusowców

Parafie

8 grudnia 1957 roku duszpasterz ten objął parafię w Calgary. W krótkim czasie rozpoczęto tam budowę świątyni. Została ona ukończona w 1968 roku.

Drugą z kolei placówkę duszpasterską, a pierwszą w Stanach Zjednoczonych, objęli chrystusowcy w Los Angeles w Kalifornii. Początki duszpasterstwa polskiego w tym mieście sięgają roku 1908 i są związane z działalnością księży Jakuba Organiściaka i Konstantego Marciniaka. Ich pracę rozwijał od 1925 roku ks. Bronisław Krzemiński. Następca ks. Krzemińskiego od 1954 roku, ks. Stanisław Jureko, wybudował nowy kościół. Za jego kadencji parafia stała się centrum religijnym Polonii w południowej części Kalifornii. Dzięki niemu w roku 1965 rozpoczął tu pracę jako asystent ks. Stefan Kaczmarek, chrystusowiec. Tę samą funkcję sprawował po nim ks. Zbigniew Olbryś. Po rezygnacji ks. Jureki z zajmowanego stanowiska w roku 1972 ordynariusz diecezji kardynał Manning zaproponował chrystusowcom objęcie duszpasterstwa przy kościele Matki Boskiej Częstochowskiej (Jasnogórskiej). 1 stycznia 1974 roku ks. Zbigniew Olbryś został zatwierdzony na administratora tego ośrodka, podniesionego do rangi parafii 10 marca 1977 roku. Dla ułatwienia kontaktu z Polonią tamtejsi chrystusowcy organizowali też nabożeństwa w Santa Barbara, San Antonio, San Diego i Anaheim.

Oprócz dwóch wspomnianych parafii chrystusowcy prowadzili od roku 1977 duszpasterstwo w parafii św. Stanisława Kostki w Wyandotte w stanie Michigan i od 1979 roku w parafii św. Jadwigi w Oshawa w kanadyjskiej prowincji Ontario. Na terenach zachodniej Kanady, gdzie polscy osadnicy przebywali od końca XIX wieku, do II wojny światowej powstało wiele parafii misyjnych. Z czasem liczba osób w tych parafiach zmalała do około 500, wśród których nie wszystkie były pochodzenia polskiego. Chrystusowcy objęli opieką duszpasterską od 1957 do 1980 roku kilka takich parafii. Były to placówki w następujących miejscowościach: w diecezji Prince Albert w prowincji Saskatchewan – Janow Corners, Krydor, Alvena; w diecezji Saint Paul w prowincji Alberta – Radway, Wilno, Picardville, Fort Kent; w diecezji Winnipeg w prowincji Manitoba – Winnipeg i w archidiecezji St. Boniface w prowincji Manitoba – St. Boniface.
 

Misje duszpasterskie

Przełomowym momentem w historii opieki duszpasterskiej nad emigrantami było wydanie w roku 1952 konstytucji apostolskiej Exsul Familia, a następnie w roku1969 Motu Proprio Pastoralis Migratorum Cura. Realizacją wskazań zawartych w tych dokumentach było utworzenie misji duszpasterskiej w San Francisco w Kalifornii w roku 1976, w Silver Spring w archidiecezji Washington D. C. w roku 1977 i w Sterling Heights w stanie Michigan w roku 1979 oraz innych.

Do północnej Kalifornii Polacy przybywali już na przełomie XVIII i XIX wieku. W większej liczbie emigrowali tam od 1860 roku jako uchodźcy polityczni oraz na początku XX wieku jako emigranci ekonomiczni. Starą emigrację zasilili Polacy przybyli na wybrzeże zachodnie po II wojnie światowej, a częściowo również emigranci najnowsi. W 1970 roku na około 125 tysięcy Polaków w całej Kalifornii, w jej części północnej było ich około 25 tysięcy w San Francisco, Oakland, San Jose, Sacramento, Monterey i innych miejscowościach. Fakt istnienia na tym obszarze stosunkowo nielicznej i rozproszonej emigracji nie ułatwiał stworzenia stałej formy duszpasterstwa polskiego. Sytuacja ta polepszyła się nieco wraz z przybyciem w latach 1950-1952 kilku polskich kapelanów z Niemiec. Pełnili oni różne funkcje w archidiecezji San Francisco. Doraźną opiekę nad grupami Polaków sprawowali w tym czasie księża: Wincenty Kruk, Karol Kądziołka, Franciszek Wajda i inni. Księdzu Franciszkowi Dobkowskiemu władze archidiecezji udzieliły ustnego pozwolenia na odprawianie dla nich jednej Mszy św. w miesiącu po polsku. Nie dawało to jednak możliwości do zaspokojenia potrzeb religijnych tej społeczności.

Wobec tego miejscowa Polonia, wsparta przez Kongres Polonii w Północnej Kalifornii i księży chrystusowców, nasiliła od 1974 roku starania o zorganizowanie pełnego duszpasterstwa polskiego w okręgu San Francisco. W związku z tym wyłoniony został specjalny komitet, który przejął na siebie to zadanie. Na jego czele stanął Zdzisław Zakrzewski. Już w październiku 1975 roku doszło do spotkania przedstawicieli tutejszej Polonii z księdzem wiceprowincjałem Władysławem Gowinem. Proszono go o przysłanie księdza z Towarzystwa Chrystusowego, który by zastąpił dotychczasowego duszpasterza, księdza Dobkowskiego, ze względu na jego podeszły wiek.

Ta prośba była między innymi przyczyną oficjalnego przedstawienia przez Towarzystwo ordynariuszowi archidiecezji San Francisco, księdzu arcybiskupowi Josephowi T. McGuckenowi, planu utworzenia pełnego duszpasterstwa polskiego w jego archidiecezji i powierzenia go chrystusowcom. Władze archidiecezji ustosunkowały się do tej propozycji przychylnie. Świadczyło o tym pismo księdza arcybiskupa do wiceprowincjała z dnia 5 listopada 1975 roku. Zawarta w nim została prośba o przysłanie księdza. Po wymianie korespondencji doszło 29 stycznia 1976 roku do spotkania między arcybiskupem Josephem T. McGuckenem a księżmi: wiceprowincjałem Władysławem Gowinem, Wojciechem Baryskim i Andrzejem Woźnickim, po której ordynariusz archidiecezji San Francisco powołał do życia Katolicką Misję Duszpasterską dla Polaków. Ksiądz Baryski został mianowany jej pierwszym proboszczem. Podpisanie odpowiednich dokumentów nastąpiło 6 lutego 1976 roku.

Polska Misja Duszpasterska (missio cum cura animarum) w San Francisco została założona w oparciu o konstytucję Exsul Familia papieża Piusa XII z 1952 roku i Motu Proprio Pastoralis Migratorum Cura papieża Pawła VI z 1969 roku. Należy zaznaczyć w tym miejscu, że misja w San Francisco, która przyjęła za swego patrona św. Wojciecha, była pierwszym tworem tego rodzaju w Stanach Zjednoczonych. Fakt powołania się w punkcie pierwszym dekretu erygującego misję na wspomniane wyżej dokumenty papieskie wskazuje, że założenie misji nie opierało się wyłącznie na prawie diecezjalnym, ale że stało za tym prawo obowiązujące w całym Kościele. Tak więc pierwszy punkt dekretu osadził misję w ramach Kościoła powszechnego. Drugi punkt dekretu precyzował specyficzną naturę misji, którą było służenie Polakom urodzonym w Polsce, jak też osobom posługującym się językiem polskim. Z racji ograniczenia władzy biskupiej do ram własnej diecezji drugi punkt określił granice misji, które pokrywały się z granicami archidiecezji San Francisco. Po roku pracy stan liczbowy misji wynosił 257 rodzin i stale się zwiększał. Według stanu z lutego 1981 roku doszedł on do 443 rodzin.

Misja w Sterling Heights w stanie Michigan rozwinęła się z domu prowincjalnego księży chrystusowców. Miasto Sterling Heights, gdzie znajdował się dom prowincjalny, powstało w wyniku wewnętrznej migracji. Duża liczba białych mieszkańców Detroit przemieściła się z centrum na przedmieścia. Ten ruch objął także Polonię, która jednak nadal zachowywała związek ze swymi starymi parafiami z powodu braku nowych ośrodków duszpasterskich.

Zmieniające się warunki życia ludności zawsze wymagają od Kościoła szukania nowych rozwiązań odpowiadających współczesnym potrzebom wierzących. Najlepsze warunki do zorganizowania opieki duszpasterskiej nad miejscową Polonią miało Towarzystwo Chrystusowe. Przewidując tę możliwość, Towarzystwo zakupiło 8 grudnia 1976 roku w Sterling Heights dom na siedzibę prowincjała. Dom prowincjalny stał się wkrótce centrum życia polonijnego na tym terenie. Tu odbywały się spotkania różnych organizacji, które były również okazją do uczestniczenia we Mszy św. i innych praktyk religijnych. W czasie jednego ze spotkań została wysunięta propozycja utworzenia organizacji, która by wspierała wysiłki miejscowych duszpasterzy. Ponieważ nie było jeszcze oficjalnie parafii, postanowiono, że nowa organizacja otrzyma nazwę Koło Przyjaciół Księży Chrystusowców. 23 października 1977 roku Koło Przyjaciół zostało oficjalnie zawiązane. Jego pierwszym prezesem został Józef Sporny. Koło odegrało bardzo dużą rolę w organizowaniu poparcia dla założenia, a potem budowania tego ośrodka duszpasterskiego. Zaistniała sytuacja stworzyła realne podstawy do ubiegania się o formalne erygowanie nowej placówki duszpasterskiej. Najbardziej odpowiednie wydawało się założenie misji duszpasterskiej w oparciu o te same zasady, na których powstała misja w San Francisco w 1976 roku i w Silver Spring w 1977 roku. Po wielu konsultacjach ordynariusz archidiecezji Detroit, ks. kardynał John Dearden, powołał do życia 15 sierpnia 1979 roku Polską Misję Duszpasterską w Sterling Heights. Jej pierwszym proboszczem został mianowany ks. Wojciech Kania, ekonom prowincjalny. Po nim obowiązki te przejął ks. Zbigniew Olbryś.

 Asystentury i kapelanie

         W latach 1957-1980 większość chrystusowców pracowało w polonijnych parafiach w charakterze asystentów parafialnych i kapelanów. Członkowie Zgromadzenia podejmowali pracę głównie w północno-wschodniej części Stanów Zjednoczonych, gdzie osiedliło się najwięcej Polaków. We wrześniu 1963 roku ks. Kazimierz Świetliński rozpoczął pracę w Detroit jako asystent przy parafii św. Stanisława. Wcześniej był on asystentem przy parafii św. Trójcy w Windsor na terenie Kanady. W roku następnym Towarzystwo wysłało ks. Świetlińskiego jako asystenta przy kościele św. Jacka w Bay City w stanie Michigan. W rejonie Detroit księża chrystusowcy podejmowali obowiązki asystentów w latach 1968-1979 w następujących parafiach: św. Bartłomieja w Detroit, św. Barbary w Dearborn, w parafii pw Matki Boskiej z Góry Karmel w Wyandotte, św. Władysława w Hamtramck i w parafii Matki Boskiej Królowej Nieba w Detroit. Drugim co do liczby chrystusowców regionem w Stanach Zjednoczonych były stany Massachusetts oraz Rhode Island. Tu, ze względu na duże możliwości pracy polonijnej, został założony dom zakonny w miejscowości Warren w diecezji Providence. Na terenie tej diecezji chrystusowcy obejmowali obowiązki w latach 1966-1972 w następujących parafiach: św. Wojciecha w Providence, św. Józefa w Central Falls, św. Katarzyny w Apponauge, św. Małgorzaty w Rumford. Od 1972 roku w parafii Matki Boskiej Częstochowskiej w Coventry przebywał jako rezydent ks. Kaczmarek. W sąsiednim stanie Massachusetts obejmowano asystentury w latach 1969-1974 kolejno w parafiach: św. Wojciecha w Bostonie, Matki Boskiej Częstochowskiej w Worcester, św. Stanisława w Fall River, św. Wojciecha w Hyde Park, św. Piotra i Pawła w Three Rivers i w parafii portugalskiej w New Bedford.

Oprócz wymienionych asystentur Towarzystwo podjęło w latach 1965-1976 obsługę następujących parafii w innych stanach: przy kościele Matki Boskiej Jasnogórskiej w Los Angeles w Kalifornii, w parafii św. Tomasza Moore’a w San Antonio w stanie Teksas, Matki Boskiej Różańcowej w Baltimore w stanie Maryland i św. Stanisława w Milwaukee w stanie Wisconsin. W Kanadzie chrystusowcy znacznie rzadziej pracowali jako asystenci. W latach 1963-1975 podejmowali oni obowiązki duszpasterskie w parafii św. Jadwigi w Barry’s Bay w prowincji Ontario, św. Jana Kantego w Winnipeg w prowincji Manitoba i w parafii katedralnej w Saint Paul w prowincji Alberta.

Praca na stanowiskach asystentów w dawnych parafiach polonijnych dawała chrystusowcom możliwość nawiązania kontaktu z różnymi pokoleniami emigrantów. Często kontakty te prowadziły to utworzenia regularnego duszpasterstwa w języku polskim. Czasem środowisko polonijne było zbyt małe na tworzenie odrębnego duszpasterstwa. Niekiedy plany duszpasterza spotykały się z opozycją środowiska. /span>

Pierwszą kapelanią obsługiwaną przez Towarzystwo była kapelania w domu wypoczynkowym sióstr zmartwychwstanek w Castleton-on-Hudson w stanie Nowy Jork. Pojęcie kapelana zawiera obszerną treść. W przypadku duszpasterza migrantów lub duszpasterstwa wojskowego kapelan spełnia faktycznie funkcje proboszcza personalnego, a więc zajmuje stanowisko zrównane w prawie z proboszczem terytorialnym. Inni natomiast kapelani spełniają tylko niektóre posługi duchowe dla pewnych kategorii osób. Zaliczamy do nich kapelanów biskupów, zakonnic, zakonników laickich, szpitali, stowarzyszeń kościelnych i innych. Siostry zmartwychwstanki, angażując u siebie chrystusowców od 1965 roku, zapewniły im rodzaj „przyczółka”, z którego mieli możliwość prowadzenia dalszych działań. Długą listę kapelanów na tej placówce otworzył ks. Wojciech Kania. W innych miejscach nie było już takiej ciągłości. W roku 1965 przyjęto kapelanię w jednym z domów sióstr zmartwychwstanek w Chicago. Podobną funkcję objęli księża chrystusowcy w domu prowincjalnym sióstr felicjanek w Enfield w stanie Connecticutt w 1978 roku. W Livonia na przedmieściach Detroit od roku 1976 rozpoczęto obsługę kapelanii w szpitalu sióstr felicjanek St. Mary Hospital, a od roku 1980 w Holy Cross Hospital w Detroit.

Nieco inny charakter mają funkcje kapelana przy organizacjach bądź to kościelnych, bądź stawiających sobie inne cele. Popularnie używa się w tych przypadkach nazwy kapelan, ale bardziej adekwatnym określeniem jest słowo – moderator. W każdej parafii chrystusowcy byli moderatorami organizacji kościelnych. Były to najczęściej bractwa różańcowe, sodalicje, Trzeci Zakon św. Franciszka i inne. W drugiej grupie do ważniejszych należały: wydziały Kongresu Polonii Amerykańskiej, Związki Nauczycielstwa Polskiego, harcerstwo itp.

  Apostolaty

         Opisana wyżej forma duszpasterzowania była stosowana z różnym powodzeniem w kilku miejscach. W Kanadzie, w prowincji Nova Scotia, ks. Kazimierz Jasiński rozpoczął działalność duszpasterską w ramach apostolatu utworzonego w roku 1984 na terenie diecezji Halifax. Kapłan Towarzystwa zamieszkał na plebanii terytorialnej parafii św. Józefa w Halifax. Po jedenastu latach istnienia tego apostolatu biskup zdecydował się przekazać chrystusowcom kanadyjską parafię św. Antoniego w Dartmouth z zadaniem prowadzenia duszpasterstwa w języku angielskim i polskim. W roku 1990 ks. Jasiński otrzymał polecenie przeniesienia się do archidiecezji Atlanta w stanie Georgia w celu poprowadzenia apostolatu polskiego. Mimo przychylności arcybiskupa Eugene’a A. Marino, który wyznaczył polskiej wspólnocie katolickiej położone w centrum miasta Sanktuarium Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny jako ośrodek do prowadzenia apostolatu, oraz wysiłków duszpasterza, nie udało się w tamtym czasie rozwinąć tej placówki. Jedną z przyczyn było przemieszczanie się Polonii do dzielnic podmiejskich. Po dwóch latach Towarzystwo wycofało księdza z Atlanty. Jednak osiem lat później wytworzyły się warunki do tego, aby rozpocząć na nowo pracę polonijną w archidiecezji Atlanta. 19 sierpnia 2000 roku ks. Stanisław Drzał został mianowany asystentem przy parafii św. Wawrzyńca w Lawrenceville (na przedmieściach Atlanty) i duszpasterzem wspólnoty polskiej na terenie całej archidiecezji. Tym razem perspektywy duszpasterstwa polonijnego na tamtym terenie dawały większe nadzieje.