Inne placówki duszpasterskie przyłączone w latach 1980-1988

 Młoda wspólnota chrystusowców w Stanach Zjednoczonych stanęła na progu lat osiemdziesiątych przed nowym wyzwaniem. Kryzys powołań kapłańskich, który między innymi dotknął Amerykę po Soborze Watykańskim II, nie miał wyraźnego wpływu na rozwój liczebny prowincji Matki Bożej Królowej Polonii Zagranicznej. Zdolności organizacyjne kolejnych zarządów i umiejętności duszpasterskie kapłanów Towarzystwa zostały jednak poddane próbie przez falę emigracji solidarnościowej. Setki tysięcy Polaków opuściło swoją ojczyznę po wprowadzeniu stanu wojennego w grudniu 1981 roku. Poszukiwali oni bezpieczeństwa i godziwych warunków życia za granicą. Lokalni duszpasterze starych ośrodków polonijnych mimo najlepszych chęci nie byli w stanie sami odpowiedzieć na potrzeby nowej fali emigrantów. Pomoc kapłanów formowanych w Polsce okazała się niezbędna. W wielu wypadkach zaistniała konieczność tworzenia ośrodków duszpasterskich od podstaw, często poza tradycyjnymi centrami polonijnymi. Tam gdzie powstawały nowe skupiska Polaków, księża chrystusowcy przyjmowali funkcje asystentów u proboszczów amerykańskich, podejmowali się organizowania apostolatów, misji duszpasterskich lub przyjmowali funkcje proboszczów w starych parafiach polonijnych, przy których skupiała się nowa Polonia.

W „gorących” latach osiemdziesiątych nastąpił znaczący wzrost liczby placówek obsługiwanych przez księży i braci w prowincji północnoamerykańskiej. W Garfield Heights w parafii św. Piotra i Pawła w stanie Ohio przybyła w roku 1981 asystentura. W następnym roku księża Towarzystwa Chrystusowego rozpoczęli duszpasterstwo w parafii Matki Boskiej Częstochowskiej w Houston w stanie Teksas i w parafii św. Stanisława w Portland w stanie Oregon. W Kanadzie powstała parafia św. Antoniego w Regina w prowincji Saskatchewan. W roku 1983 przybyła parafia św. Piotra i Pawła w Tacoma w stanie Waszyngton, apostolat polski w archidiecezji Miami i diecezji St. Petersburg na Florydzie oraz wikariat przy starej polonijnej parafii św. Wojciecha w Toledo w stanie Ohio. Do parafii św. Małgorzaty Szkockiej w Seattle w stanie Waszyngton pierwszy chrystusowiec przybył w roku 1985. Przy parafii św. Jadwigi w Toledo chrystusowiec sprawował funkcję asystenta od roku 1986. W roku 1988 zostało przyłączone duszpasterstwo w Polskiej Misji Duszpasterskiej w Chicago. Pod wpływem rosnących potrzeb duszpasterskich nowej emigracji zarząd Towarzystwa podjął pod koniec lat osiemdziesiątych działania w kierunku utworzenia odrębnej Polskiej Misji Duszpasterskiej w San Jose w Kalifornii. W tym okresie zwiększyły się również zadania sióstr misjonarek Chrystusa Króla na froncie pracy polonijnej w Stanach Zjednoczonych. Charyzmatem sióstr misjonarek, założonych przez Sługę Bożego ks. Ignacego Posadzego w roku 1959 w Polsce, była podobnie jak u chrystusowców praca wśród Polonii zagranicznej. Siostry podejmowały obowiązki w parafiach prowadzonych przez kapłanów Towarzystwa. W 1978 roku pierwsze siostry misjonarki przybyły do parafii Matki Boskiej Jasnogórskiej w Los Angeles. W latach osiemdziesiątych podjęły one pracę w parafii Matki Boskiej Częstochowskiej w Sterling Heights w stanie Michigan oraz w Misji Trójcy Świętej w Chicago. Stabilizacji politycznej w Polsce od roku 1989 towarzyszyła stabilizacja ekonomiczna i organizacyjna emigracji lat osiemdziesiątych na kontynencie północnoamerykańskim. Miało to pozytywny wpływ na dalszy rozwój misji Towarzystwa. Wielu emigrantów z lat osiemdziesiątych aktywnie włączyło się w działalność polonijnych ośrodków duszpasterskich. Dotychczasowe formy angażowania się osób świeckich w życie religijne zostały wzbogacone o doświadczenie duszpasterstwa polskiego lat sześćdziesiątych i siedemdziesiątych. Należały do nich ruchy formacji religijnej wyrosłe na bazie ruchu oazowego, ruchów charyzmatycznych, Klubów Inteligencji Katolickiej i tym podobnych. Uproszczenie formalności związanych z przekraczaniem granicy kraju oraz przychylny stosunek polskich placówek dyplomatycznych do organizacji polonijnych dodatkowo przyczyniły się do stworzenia korzystniejszej atmosfery w pracy duszpasterskiej na emigracji.

         Historia Polskich Misji Duszpasterskich w Chicago i w San Jose w Kalifornii oraz parafii Matki Boskiej Królowej Polski w Toronto w Kanadzie ukazuje typowe zadania, jakie realizowali księża chrystusowcy na różnych placówkach prowincji północnoamerykańskiej w tym okresie. Ośrodki te znajdowały się w dwu krajach, różniły się położeniem geograficznym, wielkością, historią. Łączyła je wiara katolicka i polska kultura. Wspólnota w Chicago była dużym ośrodkiem z historią sięgającą XIX wieku. Wspólnota w San Jose zaliczała się do małych. Tworzyli ją przeważnie emigranci z lat osiemdziesiątych. Parafia w Scarborough była średniej wielkości i zawdzięczała swoje powstanie także emigracji z lat osiemdziesiątych.

Historia „Trójcowa” sięga końca XX wieku. Z parafii św. Stanisława Kostki, najstarszej polonijnej parafii w Chicago, została wydzielona w roku 1873 parafia Trójcy Świętej. Początkowo obsługiwali ją księża zmartwychwstańcy, a następnie księża z zakonu Świętego Krzyża. Po ponad stu latach istnienia przeszła ona znów pod opiekę księży zmartwychwstańców. W roku 1986 ze względu na dramatycznie zredukowaną liczbę parafian, spowodowaną zmianami demograficznymi w okolicy, parafia została zniesiona kanonicznie. 14 września 1987 roku arcybiskup Chicago, kardynał Joseph Bernardin, ustanowił w miejsce dawnej parafii Polską Misję Duszpasterską. Objęła ona swoim zasięgiem całą archidiecezję Chicago. Należeć do niej mógł każdy, kto mieszkał na tym terenie i znał język polski. Proboszczem misji został 14 lutego 1988 roku ks. Władysław Gowin po zakończeniu pełnienia funkcji prowincjała. Posługę duszpasterską Polskiej Misji Duszpasterskiej pw. Trójcy Świętej objęli księża chrystusowcy na próbny okres sześciu lat. Po dziesięciu latach pracy każdej niedzieli były odprawiane 4 Msze św. w języku polskim, na które przychodziło około 4 tysięcy wiernych. Misja wprowadziła polski zwyczaj procesji eucharystycznej ulicami miasta podczas uroczystości Bożego Ciała. Wśród grup działających przy misji znalazły się Kręgi Kościoła Domowego. Spotykały się one raz w miesiącu na wspólnej modlitwie i rozważaniu Słowa Bożego. Szkoła Polska w krótkim czasie osiągnęła liczbę 600 uczniów. Organizowane były też różne uroczystości o charakterze religijno-patriotycznym, m.in.: rocznice Konstytucji 3 maja, uroczystości rocznicowe różnych organizacji, takich jak: kombatanci, rodziny katyńskie, sybiracy i wiele innych.

San Jose w Kalifornii jest przykładem stworzenia nowego ośrodka duszpasterskiego od podstaw przez księży chrystusowców. W 1976 roku arcybiskup San Francisco Joseph T. McGucken ustanowił Polską Misję Duszpasterską pw. św. Wojciecha. Jej celem było zapewnienie stałego duszpasterstwa w języku ojczystym dla emigrantów polskich mieszkających nad Zatoką św. Franciszka. Pierwszym duszpasterzem misji został ks. Wojciech Baryski, który dojeżdżał do San Jose. W roku 1981 punkt dojazdowy w San Jose znalazł się na terenie nowej diecezji San Jose, powstałej z podziału archidiecezji San Francisco. W latach osiemdziesiątych osiedliła się tam spora liczba polskich emigrantów. Potrzeby religijne tej wspólnoty wymagały utworzenia odrębnej misji duszpasterskiej i budowy kościoła. Zakupiono na ten cel ziemię. W 1986 roku została prawnie utworzona w San Jose Polska Misja Duszpasterska, która nadal była obsługiwana jako ośrodek dojazdowy. Po podziale Misji Duszpasterskiej w San Francisco przez władze prowincji w 1990 roku, misja w San Jose otrzymała swego własnego duszpasterza w osobie ks. Andrzeja Maślejaka. W tym samym roku przyjęła ona imię św. Brata Alberta Chmielowskiego. Dzięki ofiarności i cierpliwości członków misji i ich duszpasterzy nowy kościół został uroczyście poświęcony w 1998 roku, za kadencji ks. Pawła Bandurskiego.

Polacy mieszkający w Kanadzie na terenie Scarborough i wschodniej części Toronto korzystali przeważnie z kościoła św. Stanisława Kostki w śródmieściu Toronto. Do powstania osobnego duszpasterstwa polskiego w Scarborough przyczynił się w dużym stopniu napływ Polaków z okresu „Solidarności” i stanu wojennego w Polsce. 18 października 1983 roku kardynał G. Emmett Carter erygował misję duszpasterską dla Polaków zamieszkałych w Scarborough, East York, Pickering i Ajax. Misję poświęcono Matce Boskiej Królowej Polski. Ks. Zbigniew Olbryś jako jej pierwszy duszpasterz organizował od podstaw życie religijne nowego ośrodka. Za jego kadencji został powołany w roku 1986 komitet budowy kościoła. Plan budowy został zrealizowany pod kierunkiem ks. Stanisława Kuczaika. Uroczystego poświęcenia nowej świątyni dokonano 22 czerwca 1997 roku. W tym dniu ks. arcybiskup Aloysius M. Ambrozic podniósł dotychczasową Misję Matki Boskiej Królowej Polski do rangi parafii personalnej.

 Zmiany w zarządzie prowincji

 8 lutego 1988 roku, po piętnastu latach sprawowania urzędu prowincjalskiego przez ks. Gowina, na to stanowisko został mianowany ks. Tadeusz Winnicki. Pod jego zarządem w latach 1988-1995 nastąpiło dalsze rozszerzenie zadań Towarzystwa. W roku 1988 pod opieką Zgromadzenia znalazła się parafia amerykańska św. Piotra Apostoła w Dallas w stanie Teksas. Dla emigrantów przybyłych w tym czasie z Polski zostało utworzone przy tej parafii duszpasterstwo w języku ojczystym. Na początku lat dziewięćdziesiątych chrystusowcy powołali na terenie Kanady parafię Matki Boskiej Zwycięskiej w Chatham w prowincji Ontario (1991), parafię św. Marii w Sydney w prowincji Nova Scotia (1993), apostolat polski w Kingston w prowincji Ontario (1994) i parafię św. Antoniego w Dartmouth w prowincji Nova Scotia (1995).

W Stanach Zjednoczonych również otworzyło się szereg nowych możliwości dla zakonu. W roku 1990 ks. Jasiński udał się do archidiecezji Atlanta w stanie Georgia w celu zorganizowania apostolatu polskiego. Inny kapłan został skierowany w tym samym roku do Minneapolis w stanie Minnesota do polonijnej parafii Świętego Krzyża, z przewagą języka angielskiego w liturgii. Zgodnie z założeniami Zgromadzenia łączył on funkcję asystenta w angielskojęzycznej parafii z funkcją duszpasterza Polaków na obszarze całej archidiecezji St. Paul and Minneapolis. We wrześniu 1992 roku chrystusowiec rozpoczął pracę asystenta w starej polskiej parafii Matki Boskiej Częstochowskiej i św. Kazimierza w Brooklyn w stanie Nowy Jork. Proboszczem parafii św. Wojciecha w Toledo w stanie Ohio, gdzie od roku 1983 kapłani Towarzystwa pełnili funkcję asystentów, został w 1993 roku ks. Gerry Grupczyński. Ks. Grupczyński był drugim po ks. Ryszardzie Philiposkim powołaniem amerykańskim do Towarzystwa. W sumie dla Zgromadzenia zostało wyświęconych pięciu kapłanów wywodzących się z prowincji Matki Boskiej Królowej Polonii Zagranicznej. W roku 1993 zostały objęte dwie asystentury: w stanie New Jersey w parafii św. Józefa w Passaic i w stanie Connecticut w parafii św. Jadwigi w Union City. Na południu kraju, tuż przy granicy z Meksykiem, 15 lutego 1994 roku ks. Stanisław Kowalski objął duszpasterstwo polskie w San Diego w Kalifornii. 1 czerwca 1994 roku ordynariusz tej diecezji bp Robert H. Brom ustanowił Polską Misję Duszpasterską pw. św. Maksymiliana Kolbe w San Diego i powierzył ją Towarzystwu na 10 lat. W Arizonie, na wschód od malowniczego San Diego, w ostatnich dziesięcioleciach zaczęli osiedlać się Polacy. Znajdowali tam pracę i słońce, brakowało im zorganizowanego duszpasterstwa. Pierwszym chrystusowcem, który do nich pojechał, był ks. Klemens Dąbrowski. Został on duszpasterzem apostolatu polskiego w Phoenix 22 stycznia 1995 roku.

Rok 1995 przyniósł kolejną zmianę na stanowisku prowincjała w Ameryce Północnej. Ks. Tadeusz Winnicki, który pełnił tę funkcję w minionej kadencji, został wybrany na przełożonego generalnego Towarzystwa Chrystusowego. Trzecim prowincjałem od momentu powstania prowincji w 1978 roku został mianowany 1 września 1995 roku ks. Andrzej Maślejak. W tym czasie prowincja północnoamerykańska posiadała 10 parafii i 5 misji duszpasterskich w Stanach Zjednoczonych, 8 parafii w Kanadzie, 2 apostolaty: jeden w Stanach Zjednoczonych i jeden w Kanadzie, 4 asystentury i 2 rezydencje, w których przebywali księża emeryci: jedną w Stanach Zjednoczonych i jedną w Kanadzie. Możliwość sprowadzania księży z Polski pozwalała prowincji na dalszy rozwój. W 1995 roku należało do niej 45 kapłanów. Następni przygotowywali się w seminarium Towarzystwa w Poznaniu do wyjazdu za ocean.

Jesienią 1995 roku został objęty apostolat polski przy kościele św. Cyryla i Metodego w Boonton. W Kanadzie w następnym roku chrystusowcy przejęli parafię pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa w Guelph w prowincji Ontario. Łączono tam duszpasterstwo kanadyjskie z polskim. Do parafii należała również filia w Cambridge, gdzie księża dojeżdżali, aby prowadzić duszpasterstwo polskie. Kolejny chrystusowiec został proboszczem w parafii Matki Boskiej Częstochowskiej w Wilnie w prowincji Ontario, najstarszej polskiej parafii w Kanadzie. Została ona założona w 1888 roku przez polskich osadników przybyłych z Kaszub. Na przedmieściach Chicago, w diecezji Joliet, w roku 1997 powstała Polska Misja Duszpasterska pw. Miłosierdzia Bożego. Pierwszym proboszczem misji został ks. Janusz Zych. Za jego kadencji zakupiono ziemię pod budowę przyszłej świątyni. Księża w wieku emerytalnym zwalniają tempo, ale nie rezygnują z pracy duszpasterskiej. Generalnie pozostają oni na placówkach obsługiwanych przez Zgromadzenie. Są też księża służący jako asystenci w diecezjach, w których brakuje duchownych. Jeden z takich kapłanów podjął się pracy asystenta w diecezji Pensacola-Tallahassee w stanie Floryda. Innego księdza z zadaniem rozwinięcia duszpasterstwa polskiego Towarzystwo wysłało do Saint Louis w stanie Missouri. Rozpoczął on we wrześniu 1998 roku pracę jako asystent przy parafii św. Stanisława. Cechą charakterystyczną prowincji drugiej połowy lat dziewięćdziesiątych była duża aktywność w rozbudowie obsługiwanych dotychczas ośrodków. Dla potrzeb Polskiej Misji Duszpasterskiej w San Diego w Kalifornii został zakupiony w 1995 roku kościół na 200 miejsc siedzących, należący do innego wyznania religijnego. Następną świątynię

należącą do innego wyznania, na około 300 miejsc siedzących, zakupiono w 1996 roku w Pompano Beach na Florydzie, w archidiecezji Miami. Starania o kupno kościoła dla tamtejszej wspólnoty religijnej rozpoczął ks. Kazimierz Jasiński.

Po jego przeniesieniu z apostolatu polskiego kupno kościoła sfinalizował ks. Jan Fiedurek. Trzeci kościół został nabyty w 1996 roku w Phoenix w stanie Arizona. Miał on 250 miejsc siedzących. W San Francisco w roku 1996 archidiecezja przekazała chrystusowcom w użytkowanie kościół wybudowany przed laty przez Chorwatów i Słoweńców. Budowę kościoła zakończono w Scarborough w prowincji Ontario w Kanadzie. Inny kościół został wzniesiony w San Jose w Kalifornii. Po latach trudów misja w San Jose osiągnęła bardzo ważny cel, jakim było posiadanie własnej świątyni. Została ona uroczyście poświęcona w 1988 roku. Rozbudowa kościoła Matki Boskiej Częstochowskiej w Sterling Heights w stanie Michigan dokonała się prawie w tym samym czasie co domu prowincjalnego. Obie instytucje, sąsiadujące ze sobą przez trawnik, potrzebowały więcej przestrzeni, aby dalej efektywnie wypełniać swoją misję. Dzięki umiejętnościom miejscowego proboszcza oba przedsięwzięcia zostały zrealizowane w krótkim czasie: najpierw kościół – w roku 1999, następnie dom prowincjalny – w roku 2001.

Do zakupionego w 1976 roku domu prowincjał zlecił dobudowanie pięciu pokoi. Dzieło rozbudowy trwało sześć miesięcy. Nad całością prac czuwał ks. Adam Bobola. Działający pod inną szerokością geograficzną i w innym klimacie ks. Jerzy Frydrych w roku 2001 wybudował w miejsce starej świątyni nowy kościół w parafii Matki Boskiej Częstochowskiej w Houston w stanie Teksas, zwiększając w ten sposób liczbę miejsc siedzących do 350.

Prace budowlane i zakup ziemi pod kościół nowej misji duszpasterskiej w Lombard pod Chicago nie wyczerpały energii chrystusowców. W roku 2000 ks. Stanisław Drzał został mianowany duszpasterzem Polaków i asystentem w amerykańskiej parafii św. Wawrzyńca w Lawrenceville, na przedmieściach Atlanty w stanie Georgia. W tym samym roku ks. Stanisław Poszwa przejął polskie duszpasterstwo w Misji Duszpasterskiej Ducha Świętego w Barrie w prowincji Ontario w Kanadzie. Od lutego 2001 roku chrystusowcy zaczęli obsługiwać parafię Pięciu Braci Męczenników w Chicago.

Do wielu z wymienionych osiągnięć przyczynili się księża i bracia z Towarzystwa, którzy już przekroczyli bramy wieczności. Ostatnim, którego Bóg odwołał do wieczności, był ks. Wojciech Kania, pierwszy wiceprowincjał w Ameryce Północnej, a także przełożony generalny Towarzystwa Chrystusowego w latach 1970-1976. Zgodnie z ustawami Zgromadzenia zmarli zakonnicy są grzebani w miejscu wykonywania służby. Stąd groby 11 zakonników, którzy należeli do prowincji, znajdują się w różnych miejscach. Jednym z takich miejsc jest Resurrection Cemetery (cmentarz Zmartwychwstania) w Clinton Township, kilkanaście kilometrów od domu prowincjalnego. Skromna płaskorzeźba Chrystusa Króla postawiona nad mogiłami chrystusowców przypomina, komu za życia służyli i do kogo poszli odebrać nagrodę wieczną za swoje trudy.

Zakończenie