Do pracy duszpasterskiej w Kanadzie wypłynąłem dnia 6 września 1966 roku z Gdyni na pokładzie statku Polskich Linii Oceanicznych „Batory”. W gdyńskim porcie żegnali mnie księża: Wojciech Baryski, Michał Kamiński, Michał Kołodziej i Alfons Skomorowski oraz bracia Fikus i Kołodziej z naszego Towarzystwa, a z rodziny mój brat Mieczysław z żoną Zofią. Odpłynięcie statku oraz pożegnanie było uroczyste, z orkiestrą i wstążeczkami łączącymi pokład z lądem, ale i smutne. Po odnalezieniu swojej kabiny, jak wielu pasażerów, wyszedłem na zewnątrz, aby jeszcze popatrzeć na polski brzeg i zamienić kilka słów z żegnającymi mnie. Kiedy zaczęła grać najpierw orkiestra marynarska na nabrzeżu, a potem orkiestra na pokładzie statku, wytworzyła się napięta atmosfera. Szczytem podniosłego nastroju był moment, kiedy rozległa się syrena „Batorego” i duży holownik zaczął odciągać nasz statek od brzegu. Szybko zaczęły się przerywać papierowe wstążki, które trzymali żegnający i odpływający. Dość długo „Batory” ciągnięty przez holownik płynął bardzo wolno. Jeszcze wielu usiłowało rozmawiać z żegnającymi ich przyjaciółmi. Dopiero za falochronami, gdy odłączył się holownik, ruszyliśmy pełną szybkością w siną, nieznaną dal.

Pierwszym zajęciem było rozlokowanie się w kabinie, a potem wstępne zwiedzanie statku. Szybko nawiązywały się pierwsze znajomości. Życie na statku było ciekawe i urozmaicone. Każdego dnia odprawiałem Mszę św., na którą przychodziło wielu ludzi. Już następnego dnia przypłynęliśmy do Kopenhagi, gdzie dosiadło kilku pasażerów. Prawie wszystkie miejsca były zajęte – było nas 654 pasażerów i chyba koło setki obsługi pasażerów. Po 9 dniach dopłynęliśmy do Quebec, gdzie odbyła się odprawa emigracyjna, potem jeszcze jeden dzień na statku i osiągnęliśmy cel naszej podróży – Montreal. Była to sobota 16 września 1966 roku.

W porcie czekała na mnie kuzynka z synem, która zabrała mnie na kilka dni do St. Catharines, gdzie w polskim kościele Matki Boskiej Różańcowej odprawiłem pierwszą Mszę św. na ziemi kanadyjskiej. Po dwóch dniach kuzynka kupiła mi bilet i z Toronto koleją ruszyłem na zachód. Podróż trwała prawie trzy doby. Kiedy wreszcie wysiadłem na stacji Saskatoon, powitali mnie ks. Konrad Urbanowski i ks. Arkadiusz Boryczka. Po godzinie jazdy samochodem dotarliśmy do małej miejscowości Alvena, która miała być moją bazą misyjną przez trzy lata.

Ks. Konrad przez kilka dni udzielał mi cennych rad duszpasterskich. Oprócz Alveny były jeszcze do obsługi 4 kościoły misyjne odległe o 100 do 150 km od Alveny. W pierwszą niedzielę odprawialiśmy razem Mszę św. w Alvenie – przybyło na nią około 35 osób. Msza była celebrowana w języku polskim – zebrani śpiewali i modlili się po polsku. Kiedy jednak wyszedłem po Mszy św. przed kościół, żeby przywitać się ze wszystkimi, byłem bardzo zaskoczony, bo nikt nie rozmawiał po polsku, tylko po ukraińsku. Szybko wyjaśnili mi, dlaczego tak jest. Mianowicie mowa polska jest święta i dlatego służy tylko do modlitwy, a do normalnych rozmów używa się języka ukraińskiego. Tłumaczy się to tym, że Alvena, licząc około 90 domów, w 90% zamieszkana jest przez Ukraińców. W drugą niedzielę wcześnie rano ruszyliśmy do dwóch kościołów misyjnych – w Henribourg (130 km) i 10 km dalej, do Claytonville. W Henribourg było tylko 20 osób, a w Claytonville około 40. Dwie następne misje – Meath Park i Janow Corner – odkryję już sam. Zima zaczynała się tu zwykle w połowie października i trwała do końca kwietnia. Temperatury dochodziły do – 40° Celsjusza. Moim polskim sąsiadem, który prowadził polską parafię, był ks. Jan Sajewicz – oblat. W połowie listopada poprosił mnie o przeprowadzenie 3-dniowych rekolekcji. Polska parafia liczyła tam około 100 rodzin. Parafię tę zaczął organizować nasz ks. Smyczyk. W drugim dniu rekolekcji zaczął padać śnieg. Ks. Sajewicz radził mi przerwać rekolekcje i szybko wracać do domu. Gdy byłem w połowie drogi, zaczęła się szalona burza śnieżna. Przez pół godziny spadło pół metra śniegu. Utknąłem w nim i przez godzinę próbowałem jakoś się ratować. Samochód się obracał, straciłem orientację kierunków, wszystko było białe i równe. Gdyby nie Opatrzność Boża, zginąłbym wtedy w tej nawałnicy. Ale po pewnym czasie, gdy trochę się uspokoiło, zobaczyłem dwa wielkie światła, które zbliżały się do mnie. Był to olbrzymi traktor farmera, który zobaczył w prześwicie światła samochodu i pośpieszył mi na ratunek.

W czasie innej zimy, gdy jeszcze nie minęła mi grypa, zmarł pewien parafianin z jednej z dalekich misji i poproszono mnie o odprawienie pogrzebu. Mimo słabej formy pojechałem 140 km, aby pogrzebać zmarłego. Z wielką trudnością dotarłem do domu, gdzie zacząłem tracić przytomność. Resztką sił zadzwoniłem do kościelnego, pana Józka, który zastał mnie leżącego na podłodze. Wezwał pogotowie i zabrano mnie do szpitala. Miałem zapalenie płuc i przez tydzień leżałem w szpitalu. Była sroga zima i nikt mnie nie odwiedził.

Latem 1968 roku odwiedził mnie ks. Franciszek Okroy z Rzymu. Na Mszę św. w Henribourg przybyło dużo Polaków z Prince Albert, gdzie istniało koło SPK. Podczas spotkania z nimi wyłoniła się myśl, aby w Prince Albert wybudować polski kościół, do którego należałyby też kościoły misyjne. Weterani ofiarowali na ten cel ziemię na skraju miasta. Zorganizowaliśmy zabawę i zaczęła się składka na polski kościół. Aby być bliżej tych misji, za zgodą biskupa zamieszkałem w kanadyjskiej parafii w Prince Albert, stąd dojeżdżałem do kościołów misyjnych i kierowałem akcją zbiórki na polski kościół. Wszystko szło bardzo dobrze – ale pojawiła się wielka przeszkoda. Mianowicie polonijny ksiądz oskarżył mnie w Kurii Biskupiej, że gromadzę polskich komunistów i chcę oderwać Polaków od kanadyjskiej parafii. Wezwano mnie do Kurii i dano mi polecenie, abym wyniósł się z Prince Albert i zaprzestał zbiórki na polski kościół. Oddałem więc zebrane pieniądze i wróciłem do dalekiej Alveny. Polacy chcieli protestować, ale ich uspokoiłem. Biskup był tym zaskoczony i zadowolony, że nie doszło do awantury.

Kiedy po roku zostałem odwołany z tej diecezji, wezwano mnie do Kurii i przepraszano, tłumacząc, że to była pomyłka. Kiedy we wrześniu 1969 roku opuszczałem diecezję Prince Albert, wszystkie placówki, które obsługiwałem, zostały zamknięte. Żal mi było tych ludzi z kościołów misyjnych na północ od Prince Albert. Z trudnej misyjnej placówki przełożeni przenieśli mnie do dużej parafii i wielkiego miasta Calgary. Byłem zadowolony.

Ks. Józef Calik S.Ch